KATEDRA ŚW. WITA W PRADZE

Budowę gotyckiej katedry rozpoczął w 1344 r. francuski architekt Mateusz z Arras, a od 1352 r. kontynuował ją niemiecki architekt Peter Parler i jego synowie. Główną część (chór i podstawa wieży) ukończono do 1420 r. Styl budowli określiła warsztat Parlerów, którzy zbudowali również takie kościoły, jak Stephansdom w Wiedniu, katedrę w Strassburgu czy kości ół św. Barbary w Kutnej Horze. Jest to późny gotyk typowy dla Europy środkowej.
Jego cechą szczególną było upodobane do ozdobnych, misternych sklepień (sieciowych). Ze względu na chronologię uważa się, że to sklepienia Parlera zainspirowały późniejszy angielski styl perpendicular.

KATEDRA GNIEŹNIEŃSKA

Budowę trzynawowej, gotyckiej archikatedry Wniebowzięcia NMP w Gnieźnie rozpoczęto w 1341 r. po zniszczeniu jej przez Krzyżaków, a prezbiterium oraz nawę główną ukończono przed końcem XIV wieku. W połowie XVII w. kościół przebudowano w stylu barokowym.
Jest przykładem gotyku ceglanego (Backsteingotik). W bryle przypomina katedrę poznańską.

KATEDRA WE WROCŁAWIU

Kościół gotycki jest czwartą z kolei katedrą (pw. Jana Chrzciciela) zbudowaną we Wrocławiu na Ostrowie Tumskim w latach 1244-1272 (wymieniono walterowski chór z obejściem). W XIV w. zbudowano nawę główną, zakrystię (w stylu ceglanego gotyku redukcyjnego) i kaplicę mariacką. Kaplice boczne dodano i wieże ukończono w XV w.

Gotyk ceglany był odmianą rozwijającą się w środkowej Europie, na terenach nizinnych ubogich w kamień, w kręgu wpływów architektury niemieckiej, poszerzających się wraz z kolonizacją terenów słowiańskich położonych na wschód od Łaby. Charakteryzuje się brakiem rzeźby figuratywnej, bogatymi podziałami murowanymi profilami oraz zdobienie ścian naprzemiennymi układami czerwonej cegły u partii tynkowanych.

KATEDRA W PELPLINIE

Katedra w Pelplinie powstała jako kościół klasztoru cystersów, założonego w 1258 i przeniesionego do Pelplina w 1276 r. Budowę rozpoczęto w 1289 i ukończono w 1323 r. Samo sklepienie ukończono w 1557 r.
Katedra jest trzynawową bazyliką z dwunawowym transeptem i prostokątnym chórem.

KOŚCIÓŁ MARIACKI W GDAŃSKU

Ceglany kościół mariacki w Gdańsku powstał w latach 1346-1506. Trzynawowy, halowy transept i prezbiterium wzniesiono w latach 1370-79. Architekt Henryk Ungeradin. Za pierwowzór uznaje się kościół mariacki w Lubece.
Przykład gotyku ceglanego - trzynawowa hala z transeptem i prostokątnym chórem.

STARY MŁYN

Młyn wodny na kanale Raduni na Starym Mieście w Gdańsku. Zbudowany w 1346 r. przez Krzyżaków. Przykład średniowiecznego budownictwa przemysłowego. W środku zachowane koła młyńskie (było ich 18).
Obecnie centrum handlowe.

ŻURAW W GDAŃSKU

Dźwig portowy wbudowany w latach 1442-44 we wcześniejszą, obronną, zniszczoną pożarem Szeroką Bramę prowadzącą nad Motławę, na Starym Mieście w Gdańsku. Rekonstrukcja po pożarze w 1945 r.

ZESPÓŁ POFRANCISZKAŃSKI - KOŚCIÓŁ ŚW. TRÓJCY

Gotycki kościół wzniesiony w latach 1422-1433 dla zakonu Franciszkanów, na Starym Przedmieściu w Gdańsku. W 1495 r. zbudowano trójnawowy, halowy korpus. Obecnie jest trójnawową bazyliką z prostokątnym transeptem. Do kościoła należy kaplica św. Anny.

DWÓR BRACTWA ŚW. JERZEGO

Bractwo św. Jerzego (militarna konfraternia patrycjatu gdańskiego), wybudowało siedzibę przy Targu Węglowym w Gdańsku w latach 1487-1494 wg projektu Hansa Glothaua. Na parterze znajdował się arsenał i strzelnica, na piętrze sala zebrań bractwa.
Namiotowy dach zwieńczony w 1566 r. wieżą i figurą św. Jerzego zabijającego smoka. Ciekawy przykład późnogotyckiej architektury z właściwie lombardzkim fryzem arkadkowym.

ULICA MARICKA W GDAŃSKU

Ulica prowadząca od chóru kościoła mariackiego do bramy mariackiej nad Motławą. Zabudowę rozpoczęto od strony kościoła, ponieważ tereny nad rzeką były podmokłe. W końcu XV w., po powstaniu bramy mariackiej i osuszeniu mokradeł pozostałą część ulicy zabudowano warsztatami i magazynami rybackimi. W końcu XVI w. cała ulica miała już miejski charakter. Wybrukowana, pełna sklepów, zamknięta zwartymi pierzejami kamienic, stała się symbolem Gdańska. Chakterystyczną budowlą jest Dom Towarzystwa Przyrodniczego (Haus der Naturforschendem Gesellschaft obecnie Muzeum Archeologiczne). Zbudowany tuż obok bramy w końcu XVI w. przez Antona Obberghen, miał pięć kondygacji i charakterystyczną, widoczną z daleka wieżę.

KATEDRA W GRAŃSKU-OLIWIE

Trzynawowa bazylika z transeptem i wielokątnym prezbiterium z obejściem. Zachoddnia fasada uzupełniona barokowym portalem i hełmami wież. Kościół przy klasztorze cysterskim kilkakrotnie niszczyli Prusowie (1224, 1234) i pożary (1350). Kościół gotycki zbudowano w drugiej połowie XIV w. Ma 107 m długości i jest najdłuższym cysterskim kościołem na świecie.
Słynna z organów: małych (1680) i wielkich (1763-1799).

KOŚCIÓŁ JANÓW W TORUNIU

Katedra św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Toruniu powstała w miejscu dwóch wcześniejszych kościołów. Odbudowę rozpoczęto po pożarze w 1351 r., tworząc do końca XIV w. układ pseudobazyliki. W drugiej połowie XV w. dodano wieniec kaplic i wieżę, oraz podwyższono korpus nawowy.

KOŚCIÓŁ MARIACKI W KRAKOWIE

Kościół Wniebowzięcia NMP w Krakowie, zwany Kościołem Mariackim budowano w kilku etapach.
1290-1300 kościół halowy poświęcony w 13200 r.
1355-1365 prezbiterium
1392-1397 obniżenie naw bocznych, układ bazylikowy
1442-1450 sklepienie gwiaździste prezbiterium, oabudowa sklepienia nawy głównej, kaplice boczne
1478 hełm wieży (z koroną).
Późnejsze przebudowy renesansowe i barokowe.
Obecny wystrój neogotycki z XIX wieku.

RATUSZ W TORUNIU

Zbudowany w latach 1391-1399, w miejscu wyburzonej zabudowy śródrynkowej (sukiennic). Budyek na planie czworokąta z dziedzińcem (cztery bramy) i charakterystyczną, zachowaną z wcześniejszej zabudowy i podwyższoną o dwie kondygnacje wieżą.

KOLEGIATA W WIŚLICY

Gotycka kolegiata Narodzenia NMP w Wiślicy powstała z fundacji Kazimierza WIelkiego w połowie XIV w., w miejscu dwóch wcześniejszych kościołów.

BARBAKAN W KRAKOWIE

Barbakan to element średniowiecznegosystemu fortyfikacji miejskich, w formie bastionu wysuniętego przed mury obronne i połączonego z bramą przejściem, tzw. szyją.
Barbakan krakwski zlokalizowany jest przez Brama Floriańską, służył jej obronie i dawniej był z nią połączony.
Zbudowany w latach 1498-1499, za rządów Jana Olbrachta.

RATUSZ WE WROCŁAWIU

Pierwszy wrocławski ratusz powstał w XIII w. w środku rynku, ale jego współczesna forma jest wynikiem XV-wiecznej przebudowy w stylu późnogotyckim.
Najstarszym elementem jest tzw. consistorium, zbudowane obok Domu Kupców w XIII w. W pierwszej połowie XIV w. dobudowano mniejszy budynek, tzw. praetorium, tworząc dziedziniec. Te dwa bloki uzupełnione o nadbudowy nad salą rady miejskiej tworzą korpus dzisiejszego ratusza.
Wschodnia fasada z zegarem powstała ok. 1500 r. (zegar z 1580). Wykusz na południowo-wschodnim narożniku zbudowano w latach 1476-1488. Fasada południowa pochodzi z drugiej połowy XV w.

ZAMEK W MALBORKU

Zamek w Malborku budowano od 1278 r. jako zamek komturski (komtur - zwierzchnik klasztoru w niektórych klasztorach rycerskich). Do 1281 r. zbudowano Zamek Wysoki oraz podzamcze zwane Zamkiem Średnim. W 1309 r. z Wenecji do Malborka przeniesiono siedzibę wielkiego mistrza i w ciągu XIV w. zamek rozbudowano do obecnych rozmiarów.

ZAMEK W CHĘCINACH

Zamek w Chęcinach k/Kielc zbudowano w końcu XIII w., a najstarsza wzmianka o nim pochodzi z 1309 r.
Otoczony 9-metrowym murem składa sie z zamku górnego (z basztami okrągłymi i pozostałościami części mieszkalnej) oraz zamku dolnego ze 100-metrowej głębokości studnią na dziedzińcu.

MOST KAROLA W PRADZE

Most łączący dzielnice Mala Strana i Stare Miasto w czeskiej Pradze. Zbudowany w latach 1357 r. wg projektu Petera Parlera lub architekta czeskiego Otlina, w miejscu starego mostu romańskiego z XII w. Ma 516 m długości i 16 łuków (8 przęseł. Zdobiony licznymi posągami i grupami rzeźbiarskimi.

PORTAL KRÓLEWSKI W CHARTRES

Portal fasady zachodniej katedry w Chartres powstał w latach 1145-1150. Składa się z trzech portali opracowanych rzeźbiarsko (sa to najstarsze zachowae rzeźby gotyckie), przedstawiających trzy wątki.
Portal prawy opowiada historię ziemskiego żywota Chrystusa. Kolejność scen, które powinno się czytać od prawej do lewej, została zamieniona w póżniejszych czasach. Portal środkowy (królewski) przedstawia Chrystusa w mandorli (to owalna aureola obejmująca cała postać) jako Najwyższego Sędziego, w otoczeniu symboli Ewangelistów. Portal lewy przedstawia historię Wniebowstąpienia Chrystusa.

UTA I ECKHARDT Z KOŚCIOŁA W NAUMBURGU

Figury Uty von Ballenstedt i Ekkeharda Miśnieńskiego należą do grupy rzeźbiarskiej z kościoła w Naumburgu, przedstawiającej 12 fundatorów tej świątyni. Wykonane zostały ok. 1250 r. przez tzw. Mistrza z Naumburga.
Są przykładem wielkiej psychologicznej prawdy wyrażonej skrajnie oszczędnymi środkami i pod tym względem wyprzedzają całą rzeźbę gotycką, włącznie ze wspaniałymi, ale teatralnie upozowanymi rzeźbami Wita Stwosza w późniejszym o dwa wieki Ołtarzu Mariackim w Krakowie.

NICCOLO (NICOLA) PISANO - AMBONA Z BAPTYSTERIUM W PIZIE

Ambonę z baptysterium w Pizie wykonał w 1260 r. włoski rzeźbiarz Nicola Pisano. Kazalnica ma formę ośmiokątnego graniastosłupa wspartego na marmurowych kolumnach, zdobionego płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny z Nowego Testamentu. Pisano jest autorem innej ambony wykonanej dla katedry w Sienie, późniejszej o kilka lat i bardziej zaawansowanej w technice rzeźbiarskiej.
Pisano jest w historii rzeźby fenomenem, na którym gotyk (jeśli za jego typowy przykład uznać Stwosza) nie wywarł niemal żadnego wpływu. Sceny z Nowego Testamentu przedstawia językiem antyku, zawiązując jednocześnie do tradycji rzeźby sarkofagowej, ale z już renesansową rzeźbiarską dojrzałością.

POKŁON TRZECH KRÓLI

JEŹDZIEC Z BAMBERGU

Jeździec z Bambergu to kamienny portret konny nieznaego mężczyzny, wykonany w latach 1125-1237 dla katedry w Bambergu. Rzeźba stoi na konsoli przymocowanej do filara katedry i przedstawia jrycerza, który wjechał konno do katedry, zatrzymał się i zwraca wzrok w kierunku grobowca casarza Hentyka II i jego żony Kunegundy.
Rzeźba jest pierwszym od czasów antyku portretem konnym, jedną z pierwszych rzeźb wolnostojących i wykonana została z ogromną wiernością szczegółu (łącznie z uprzężą i końskimi podkowami). Jednak jej znaczenie polega przede wszystkim na symbolice. Postać jeżdźca kojarzono z konkretnymi monarchami, dynastiami a nawet z Mesjaszem.
Pierwotnie rzeźba była pomalowana w jaskrawych kolorach, co znacznie zwiększało jej sugestywność.

PIOTR PARLER - AUTOPORTRET Z KATEDRY W PRADZE

Peter Parler był jednym z największych architektów gotyku. Od 1356 r. mieszkał i tworzył w Czechach, głownie w Pradze, gdzie zbudował m.in katedrę św. Wita i most Karola. Parler był również malarzem i rzeźbiarzem, należąc do licznego grona śśredniowiecznych "artystów renesansowych".
Popiersie Parlera znajdujące się w triforium katedry św. Wita uważane jest za jego autoportret.

KRUCYFIKS GERONA

Nazwany od imienia fundatora - kolońskiego arcybiskupa Gero, krucyfiks z katedry w Kolonii wykonany został w końcu X wieku, prawdopodobnie przez jednego z artystów towarzyszących arcybiskupowi w jego wyprawie do Konstantynopola w 971 r. Krucyfiks zdobił p[ierwotnie starą katedrę kolońską, przetrwał pożar i w 1270 r. został umieszczony w nowej katedrze gotyckiej. Jest przykładem wpływów bizantyjskich ma formującą się sztukę romańską.

CLAUS SLUTER - STUDNIA MOJŻESZA W DIJON

Claus Sluter był żyjącym w II połowie XIV wieku, pochodzącym z Niderlandów francuskim rzeźbiarzem, przedstawicielem realistycznego rzeźbiarstwa gotyckiego, stanowiącego reakcję na przestylizowany gotyk międzynarodowy.
Studnia Mojżesza wykonana w latach 1395-1405 dla klasztoru Kartuzów Champmol k/Dijon jest jego głównym dziełem.
Przedstawia postaci patriarchów Mojżesza, Dawida, Jeremiasza, Zachariasza, Daniela i Izajasza, w stylu łączącym gotyk międzynarodowy z północnoeuropejskim realizmem.
Na rzeźbach zachowały się resztki polichromii.

PIETA Z LUBIĄŻA

Pietaz Lubiąża nazwana została od kościoła cystersów w Lubiążu (Dolny Śląsk), w którym znajdowała się do czasu przeniesienia do Muzeum nArodowego w Warszawie.
Wykonana w latach 1360-1370 przez anonimowego mistrza pochodzącego prawdopodobnie z Turyngii, jest przykładem gotyckiej rzeźby mistycznej związanej z doloryzmem - nurtem artystycznym akcentującym motyw cierpienia i jego akceptacji jako istoty przeżycia religijnego.

PIETA Z GDAŃSKA

wyżej >>>

PIĘKNA MADONNA Z WROCŁAWIA

Piękna Madonna to charakterystyczny motyw ikonograficzny gotyku międzynarodowego, charakteryzujący się stonowaniem ekspresji i realizmu na rzecz elegancji formy i walorów estetyczych dzieła.
Przykładem jest Piękna Madonna z Wrocławia, wykonana z wapienia i polichromowana w latach 1390-1400.
Obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie.

MADONNA Z KRUŻLOWEJ

Innym przykładem motywu pięknej Madonny jest tzw. Madonna z Krużlowej, wykonana z drewna lipowego ok. 1400 r.
Postać Madonny przedstawiona w głębokim kontrapoście, zrównoważona postacią Jezusa, akcentuje urodę i kobiecość, co ma znaczenie symboliczne, interpretujące Matkę Boską jako Drugą Ewę, odkupiającą grzech pierwszej kobiety.

MADONNA ZE SKARBIMIERZA

Tzw. Madonna ze Skarbimierza pochodzi w rzeczywistości z miejscowości Kowalów w powiecie Strzelin, a jej potoczna nazwa jest wynikiem pomyłki w interpretacji niemieckiej nazwy miejsca pochodzenia.
Jest to przykład tzw. Madonny tronującej na lwach, wykonany prawdopodobnie ok. 1350 r.
Charakterystyczne dla tej rzeźby jest zestawienie insygniów władzy monarszej (korona, berło, złoty płaszcz, lwy) z promienie (a nawet nieco filuternie) uśmiechniętymi twarzami Madonny i klęczących postaci błogosławionych przez Jezusa, a nawet uśmiechniętymi pyskami lwów. Niewiele jest przykładów równie pogodnej sztuki gotyckiej (a raczej nie ma ich wcale).
Obecnie w Muzeum Narodowym we Wrocławiu.

MADONNA SZAFKOWA

Madonna szafkowa to przenośny ołtarz lub relikwiarz w formie tryptyku, wkomponowany w rzeźbiarską postać Madonny tronującej. Jego głównym motywem ikonograficznym jest tzw. Tron Łaski, przedstawiający Trójcę Świętą: Boga Ojca podtrzymującego ukrzyżowanego Syna Bożego i Ducha Świętego symbolizowanego przez gołębicę. Na skrzydłach ołtarza przedstawieni są modlący się wierni, których Madonna chroni pod swym płaszczem, co stanowi odrębny motyw ikonografii chrześcijańskiej.

WIT STWOSZ - OŁTARZ MARIACKI

Nastawa ołtarzowa z prezbiterium Kościoła Mariackiego w Krakowie, wykonana w latach 1477-1489 przez niemieckiego rzeźbiarza z Norymbergi Veita Stossa, w Polsce nazywanego Witem Stwoszem. Całą kompozycję tworzy 200 figur z lipowego drewna zgrupowanych w siedmiu scenach: Zaśnięcie Marii Panny (część główna), Zwiastowanie, Narodziny Jezusa, Przybycie mędrców ze Wschodu, Zmartwychwstanie Jezusa, Wniebowstąpienie, Zesłanie Ducha Świętego (dwa trzyczęściowe skrzydła).

WIT STWOSZ - KRUCYFIKS Z KOŚCIOŁAMARIACKIEGO W KRAKOWIE

Późnogotycki krucyfiks wykonany przez Stwosza w 1496 r. na zamówienie Henryka Slackera, od którego nazywany bywa "slackerowskim". W stosunku do stylu prezentowanego we wcześniejszym Ołtarzu Mariackim stanowi on zdecydowany krok w kierunku naturalizmu.

NAGROBEK KAZIMIERZA JAGIELLOŃCZYKA

Nagrobek Kazimierza Jegiellończyka wykonany został tuż po śmierci króla w 1492 r. przez Wita Stwosza i Jorga Hubera z Passawy. Ma formę tumby (kamiennego sarkofagu z figurą zmarłego na wieku) z baldachimem wspartym na ośmiu kolumnach. Wykonana z czerwonego marmuru rzeźba przedstawia króla w stroju monarszym z insygniami.
Nagrobek jest kenotafem, czyli grobowcem symbolicznym (monarcha pochowany jest pod posadzką kaplicy). Znajduje się w Kaplicy Świętokrzyskiej katedry na Wawelu.

PŁYTA EPITAFIJNA KALLIMACHA

Epitafium włoskiego pisarza i ambasadora na polskim dworze, Filipa Buonaccorsi nazywanego Kallimachem, wykonał Wit Stwosz na podstawie projektu wykonanego w Krakowie, ale już po wyjeździe do Norymergi, w latach 1496-1500.
Brązowa, płaskorzeźbiona płyta przedstawia Kallimacha w pracowni uczonego, ujętej arkadą zdobioną jeg herbem rodowym.
Epitafium znajduje się w prezbiterium kościoła Św. Trójcy w Krakowie.

NAGROBEK HENRYKA PROBUSA

Hanryk IV Prawy, nazywany Henrykiem Probusem był XIII-wiecznym księciem wrocławskim i krakowskim. Jego nagrobek znajdował się w kościele św. Krzyża we Wrocławiu (obecnie w Muzeum Narodowym we Wrocławiu).
Płyta nagrobka przedstawiająca młodego księcia (zmarł w wieku 32 lat) zdobiona jest dwoma orłami - polskim i śląskim, co stanowi istotne przesłanie polityczne dzieła.
Henryk Probus zmarł w 1290 r., a nagrobek powstał wkrótce po jego śmierci (pełny rozkwit goryku), prezentuje jednak wytwornego, wręcz "renesansowego" i w pełni uzbrojonego władcę.
W 1930 r. przed wrocławskim ratuszem odsłonięto projekt pomnika księcia Heinricha von Berslau, przedstawionego jako minstrel (średniowieczny śpiewający poeta), z violą i smyczkiem w dłoniach, z leżącym u stóp mieczem.

NAGROBEK KAZIMIERZA WIELKIEGO

Nagrobek Kazimierza Wielkiego znajduje się w katedrze na Wawelu. Powstał po 1371 r. na zamówiene Ludwika Węgierskiego i był wzorowany na wiedeńskim nagrobku Rudolfa IV.
Zbudowany jest z tumby i wspartego na kolumnach baldachimu wykonanego w formie sklepienia krzyżowo-żebrowego. Boczne arkady wspierające baldachim mają formę ostrołukowych, maswerkowych zwieńczeń okien gotyckiej katedry.
W arkadach tumby przedstawieni są królewscy urzędnicy, co jest motywem przejętym właśnie z nagrobka Rudolfa i - w relacji do postaci monarchy - symbolizuje ówczesny porządek społeczny.
Schematycznie przedstawiona postać króla przedstawia władcę z insygniami, niezwykle starannie, wręcz modnie ubranego i ufryzowanego. W portrecie brak odniesień do tematyki eschatologicznej.

SALOMEA GŁOGOWSKA

Salomea Odonicówna (głogowska) była córką księcia wielkopolskiego Władysława Odonica. Jej kamienny portret odkryty został po wojnie w kolegiacie głogowskiej (był tam zamurowany), a następnie przeniesiony do Muzeum Narodowego w Poznaniu.
Rzeźba powstała ok. 1290 r. i jest przypisywana Mistrzowi z Naumburga, twórcy portretów rzeźbiarskich fundatorów kościoła w Naumburgu (patrz hasło UTA). Na mocno zniszczonej rzeźbie odkryto ślady kilku warstw polichromii.

PIETA Z AWINIONU

Pieta z Villeneuve-les-Avignon to obraz namalowany ok. 1455 r. przez (prawdopodobnie) francuskiego malarza i iluminatora, Enguerranda Quatrona. Przedstawia Marię opłacującą Chrystusa w otoczeniu Jana Ewangelisty, Marii Magdaleny oraz niezidentyfikowanego fundatora. W tle zabudowania Jerozolimy. Na złoconym niebie odciśnięte aureole.
Obecnie obraz znajduje się w Luwrze.
Wygięte w łuk, zmaltretowane ciało Jezusa kontrastuje silnie ze stonowanym przedstawieniem pozostałych postaci, szczególnie z subtelnym gestem Jana, którego jedna dłoń podtrzymuje głowę, druga zaś sprawia wrażenie, jakby grała na harfie promieni boskiej eureoli.

JEAN FOUQUET - MADONNA Z CHRYSTYSEM

Francuski malarz i miniaturzysta Jean Fouquet tworzył na dworach Karola VII i Ludwika XI. W 1450 r. wykonał tzw. dyptyk z Melun. Dyptyk tworzą dwa bardzo różne obrazy, z których jeden przedstawia fundatora, Étienne Chevaliera z jego patronem, św. Stefanem. Obraz drugi, przedstawiający Madonnę z Dzieciątkiem w otoczeniu aniołów jest w sztuce gotyku zjawiskiem wyjątkowym. Pomijając niepewny fakt, że pod postacią Madonny przedstawiony został portret Agnieszki Sorel, kochanki Karola VII i fundatora obrazu, przede wszystkim zwraca uwagę połączenie wzniosłego, a zarazem bardzo ludzkiego wątku religijnego z demonstracyjnie świeckim, niemal bluźnierczym ujęciem tematu.
Nagość nie była w średniowieczu tabu, ale przedstawienie Matki Bożej jako kobiety ubranej i ogolonej w sposób demostracyjnie modny (golenie przedniej części głowy dla podwyższenia czoła było szczytem średniowiecznego szyku dworskiego), eksponującej nie miłość macierzyńską, ale zmysłowość ("silikonowe" piersi namalowane są zresztą błędnie pod względem anatomicznym), w otoczeniu odrealnionych agresywnym kolorem serafinów o apatycznych spojrzeniach, musiało być nawet u schyłku średniowiecza szokujące.

BRACIA LIMBOURG - BARDZO BOGATE GODZINKI KSIĘCIA DU BERRY

Bracia Limbourg byli holenderskimi malarzami tworzącymi we Francji, w stylu tzw. gotyku międzynarodowego, nazywanego stylem pięknym. W ostatnich latach życia (1410-1416) zrazliowali swoje największe dzieło - Bardzo bogate godzinki księcia du Berry.
Jest to najsłynniejszy ilustrowany manustkrypt XI wieku - modlitewnik liczący 208 stron, z których połowa to pełnostronicowe ilustracje przedstawiające m.in. miesiące kalendarza oraz liczne sceny z życia zarówno dworu (aceny zabaw i polowań) jak i pospólstwa (sceny obyczajowe i prace rolnicze).
Godzinki są nie tylko wybitnym dziełem artystycznym, ale jednym z najważnieszych źródeł wiedzy o obyczajach, stroju, kuchni itp. szczegółach z życia średniowiecznej Francji.

ŚW. ANNA SAMOTRZEĆ ZE STRZEGOMIA

Święta Anna Samotrzeć to szeroko rozpowszechniony od połowy XIII w. motyw ikonograficzny przedstawiający trzy pokolenia: św. Anny, jej córki Marii i Jezusa.
Obraz pod tym tytułem, namalowany w latach 1382-1400 dla kościoła Karmelitów w Strzegomiu jest przykładem gotyku międzynarodowego (styl piękny), ale wyróżnia się niezwykłym zakłóceniem proporcji postaci kobiet. Siedząca na kolanach św. Anny Maria jest zmniejszona do wielkości dziecka, z kolei siedzący na kolanach Marii Jezus jest niewiele od niej mniejszy. Podobnego zabiegu nie dokonał żaden inny malarz (ani wcześniej ani później), a w chyba najsłynniejszej wersji Leonarda da Vinci relatywne "pomniejszenie" postaci Marii artysta osiągnął przez skomplikowane splątanie sylwetek kobiet.

EPITAFIUM WIERZBIĘTY Z BRANIC

Epitafium Wierzbiętyz Branic wykonane zostało ok. 1425 r. dla kościoła św. Grzegorza we wsi Ruszcza. Przedstawia adorację Jezusa i Marii przez stolnika krakowskiego Wierzbętę (mała postać rycerza u sóp Marii), polecaanego przez patrona kościoła, św. Grzegorza.
Obecnie w Muzeum Narodowym w Krakowie.

OPŁAKIWANIE Z CHOMRANIC

Obraz wykonany ok. 1440 r. dla kościoła w Chomranicach k/Nowego Sącza jest środkową częścią tryptyku. Przedstawia Marię opłakującą śmierć zdjętego z krzyża Jezusa. Silna, linearna stylizacja powoduje, że szata Marii jest elementem optycznie równorzędnym (jeśli nie silniejszym) z postacią Jezusa, a puncowane tło z motywem winorośli podkreśla znaczenie efektu estetycznego i pokrewieństwo ze sztuką biznatyjską.

POLIPTYK GRUDZIĄDZKI

Poliptyk Grudziądzki jest ołtarzową nastawą wykonaną temperą na desce, ok. 1390 r. dla kaplicy zamku krzyżackiego w Grudziądzu. Jest pentaptykiem o dwóch parach skrzydeł kolejno zamykających część środkową.
Obecnie w Muzeum Narodowym w Warszawie.

POLIPTYK DOMINIKAŃSKI - UCIECZKA DO EGIPTU

Poliptyk Dominikańki jest przykładem późnogotyckiego stylu łamanego, charakteryzującego się rezygacją z miękkości modelunku gotyku międzynarodowego na rzecz ostrzejszego, "łamanego" opracowania szat i draperii. Wykonany został ok. 1465 r. dla kościoła dominikańskiego św. Trójcy w Krakowie. Obejmuje dwa cykle: pasyjny i maryjny (zachowało się jedenaście dwustronnie malowanych paneli). W scenie Ucieczki do Egiptu pojawił się jeden z pierwszych w polskim malarstwie pejzaży.

10 PRZYKAZAŃ Z GDAŃSKA

Tablica z Kościoła Mariackiego w Gdańsku, wykonana w latach 1480-1490, przedstawia alegorie dziesięciorga przykazań.