Ornament zawiera tzw. chrystogram, literowy symbol Chrystusa, składający się z dwóch liter greckiego imienia ΧΡΙΣΤΌΣ, nazywany symbolem Chi-Rho lub krzyżem Konstantyna. W zapisie greckim głoskom "Ch" i "R" odpowiadają litery identyczne z łacińskimi literami "X" i "P".

Postać oranta (orare = łac. modlić się) to motyw ikonograficzny przedstawiający osobę modlącą się. Szeroko rozłożone, wzniesione ręce i otwarte ku niebu dłonie to charakterystyczne cechy motywu. Gest oranta symbolizuje otwartość, bezbronność i poddanie się boskim wyrokom, a także uwielbienie (nie jest jednak gestem pokory).
Motyw typowy dla sztuki wczesnochrześcijańskiej.
Ilustracja przedstawia oranta z fresku w Cubicolo della Velatio w katakumbach Priscilli przy Via Salaria w Rzymie z wczesnego III wieku.

Dzisiejsza bazylika św. Piotra na Watykanie (kolor żółty) została zbudowana w miejscu tzw. Starej Bazyliki św. Piotra (kolor czerwony), wzniesionej w 324 r. przez cesarza Konstantyna Wielkiego na gruzach cyrku Nerona (kolor niebieski).

Oznaczenia: a. portyk, b. atrium, c. kolumnada, d. narteks, e. nawa główna, f. nawy boczne, g. bema, h. ołtarz, i. tron biskupa, k. zakrystia, l. grób Honoriusza, m. kaplica św. Andrzeja.

Stara bazylika była orientowaną (wejście od wschodu) budowlą o wymiarach 110 x 30 m, z szeroką, doświetloną przez clerestorium (pas okien w ścianie wspieranej kolumnadą) nawą główną i czterema wąskimi nawami bocznymi, oraz transeptem i apsydą zlokalizowaną dokładnie nad grobem św. Piotra. Nawa główna przekryta była widocznym od wewnątrz drewnianym stropem. Nawy oddzielały rzędy korynckich kolumn, wspierających arkady (między nawami bocznymi) i architraw (między nawą główną i wewnętrznymi nawami bocznymi.
Ołtarz bazyliki zdobiły spiralne kolumny "salomonowe", pochodzące ze świątyni Salomona i podarowane bazylice przez cesarza Konstantyna.
W VI wieku dodano atrium nazywane Rajskim Ogrodem, z którego do wnętrza bazyliki prowadziło pięć par drzwi. Nawa główna zakończona była łukiem zdobionym mozaiką przedstawiającą cesarza Konstantyna i św. Piotra prezentującego model świątyni Chrystusowi.
W latach 1302-1313 w atrium wykonano mozaikę przypisywaną Giotto di Bondone, przedstawiającą św. Piotra idącego po wodzie.

Mauzoleum Santa Costanza zbudował cesarz Konstantyn w latach 337-351 dla upamiętnienia córki Konstancji.
Budowla jest rotundą o średnicy 22,5 m z wewnętrzną, kolistą kolumnadą (12 podwojonych kolumn korynckich symbolizujących apostołów), otaczającą centralną, podwyższoną część przekrytą betonową kopułą wzmocnioną żebrami. Nad kopuła znajduje się ceglany dach. Obejście kryte sklepieniem kolebkowym. W bębnie wspierającym kopułę znajduje się 12 alabastrowych okien. Na środku kaplicy stoi sarkofag Konstancji. Wnętrze zdobione mozaikami.
Pierwotnie mauzoleum poprzedzone było narteksem i otoczone kolumnadą.
W ścianie zewnętrznej znajdują się nisze. Cztery z nich (na głównych osiach budowli) służą jako kaplice, tworząc jednocześnie plan krzyża greckiego.
Mauzoleum należy do kompleksu obejmującego katakumby, ruiny bazyliki i zbudowany w VII w. kościół św. Agnieszki za Murami.

Katakumby to przesklepione, podziemne grobowce w formie korytarzy łączących pomieszczenia i nisze przeznaczone do pochówku zmarłych. Nazwa pochodzi od systemu grobowców zbudowanych między drugim i trzecim kamieniem milowym przy Via Appia w Rzymie i początkowo odnosiła się do katakumb rzymskich, z czasem objęła jednak wszystkie podziemne nekropolie.
Katakumby budowano ze względu na rosnące zagęszczenie miast i brak terenów pod cmentarze, w okresie, gdy palenia zwłok zastępował obyczaj grzebania całych zwłok.
Początkowo używane były zarówno przez pogan jak i chrześcijan, dla których stały sie miejscem spotkań w czasach prześladowań. Od VII w. zapomniane, odkryte ponownie w XVI w.

Najsłynniejsze katakumby rzymskie to:
Katakumby Priscilli (nazwane od właściciela terenów) przy Via Salaria,
Katakumby Commodilla przy Via Ostiensis (najstarszy wizerunek brodatego Chrystusa),
Katakumby Marcelinusa i Piotra przy Via Labicana,
Katakumby św. Domicyllii z freskiem Ostatnia Wiecerza z II wieku,
Katakumby św. Kaliksta przy Via Appia, zbudowane opk. 150 r.
Katakumby św. Sebastiana przy bazylice św. Sebastiana za Murami,
Katakumby św. Agnieszki, zbudowane dla pochówku szczątków św. Agnieszki z Rzymu.

Katakumby chrześcijańskie są szczególnie ważne dla historii sztuki ze względu na zachowane przykłady sztuki wczesnochrześcijańskiej, przede wszystkim malowideł ściennych i (rzadziej) rzeźb.

Bazylika zbudowana w Rawennie na przełomie V i VI w. przez Teodeoryka Wielkiego jako świątynia ariańska. W 561 r. konsekrowana jako kościół katolicki pw. św. Marcina z Tours. Od IX w. poświęcony św. Apolinaremu (pierwszemu biskupowi Rawenny) w związku ze sprowadzeniem relikwii świętego.
Ściany świątyni zdobią cykle mozaikowe z 526 r. przedstawiające sceny z Nowego Testamentu, poczet apostołów i proroków, oraz dwa orszaki królewskie (później przemalowane) - Teodoryka Wielkiego i królowej, a także słynne mozaiki Trzej Królowie i Pałac Teodoryka.

Bazylika zbudowana w Rawennie w 549 r., poświęcona św. Apolinaremu, założycielowi i pierwszemu biskupowi tamtejszej gminy chrześcijańskiej (przełom I/II w.).
Zbudowana z czerwonej cegły z szerokim wapiennym fugowaniem. Nad wejściem trójarkadowe okno doświetlające nawę główną. Wnętrze o wymiarach 55,5 x 30,3 m ma trzy nawy oddzielone dwoma rzędami kolumn z bizantyjskimi głowicami. Do apsydy prowadzą schody, w ołtarzu znajdują się szczątki św. Apolinarego.
Nawę główną zamyka wielki łuk triumfalny z medalionem przedstawiającym błogosławiącego Chrystusa. W tle symbole Ewangelistów (orzeł - Jan, skrzydlata postać - Mateusz, lew - Marek, byk - Łukasz). 12 baranków symbolizuje Apostołów.

Kościół San Vitale (św. Witalisa) w Rawennie zbudowano w latach 527-547 w miejscu wcześniejszej, mniejszej, również centralnej budowli. Inicjatorem budowy był katolicki biskup Ecclesius, a głównym fundatorem bankier Argentarius. Główne prace budowlane przeprowadzono prawdopodobnie dopiero ok. 540 r.
Trzon budowli stanowi ośmiokątne pomieszczenie przekryte kopułą (średnica 15,7 m) wspartą na filarach i ośmiobocznym bębnie przebitym oknami. Przestrzeń między filarami wypełniają półokrągłe nisze. Trzon otoczony jest dwukondygnacyjnym obejściem.
Wejście do kościoła prowadzi przez narteks przesunięty na południowy-wschód od osi głównej i przylegający do narożnika ośmiokąta. Z narteksu do wnętrza prowadzą dwa pomieszczenia na planie trójkątów, do których przylegają wieże ze schodami prowadzącymi na empory.
Ołtarz wydzielony jest z obejścia arkadami. Za ołtarzem znajduje się wielokątna apsyda flankowana dwiema kolistymi kaplicami.
Podobny układ przestrzenny ma wybudowany w 536 r. w Konstantynopolu kościół św. Sergiusza i Bakchusa. Kościół San Vitale był najprawdopodobniej wzorem dla zbudowanej w Akwizgranie kaplicy pałacowej Karola Wielkiego.
Świątynia słynna jest ze wspaniałych bizantyjskich mozaik przedstawiających cesarza Justyniana i jego dwór.

Baptysterium ariańskie powstało w Rawennie pod koniec V w., za panowania króla Ostrogotów Teodoryka, gdy oficjalną religią dworu był arianizm. Budowla ma ośmioboczny plan i cztery zewnętrzne apsydy. Była wzorowana na wcześniejszym baptysterium katedralnym, tzw. "baptysterium ortodoksów". Baptysterium jest pogrążone o ponad dwa metry poniżej obecnego poziomu gruntu, ze względu na jego znaczne podwyższenie od czasów starożytności.
Na kopule zachowały się mozaika, w technice i stylu przypominająca dekorację baptysterium katedralnego. Przedstawia chrzest Chrystusa w Jordanie na centralnym medalionie otoczonym wizerunkami Apostołów.

Dobry pasterz to motyw ikonograficzny w sztuce wczesnochrześcijańskiej przedstawiający Chrystusa jako troskliwego pasterza trzody symbolizującej Kościół powszechny. Motyw młodzieńca niosącego na ramionach odnalezionego baranka istniał w pogańskich kulturach antycznych, a jako pasterze trzód przedstawiani byli również wielcy przywódcy biblijni.
Figura dobrego pasterza znajdująca się w Muzeum Watykańskim (kopie w rzymskim muzeum miejskim i w Muzeum Puszkina) powstała w III w. Ma 92 cm wysokości.
Nie ma pewności, czy ta rzeźba, mimo czytelności motywu, wykonana została z zamiarem symbolicznego przedstawienia Chrystusa, czy też miała po prostu symbolizować ogólny ideał dobra i zapobiegliwości. Jeśli tak było, to artysta zapewne całkowicie świadomie przyjął pełną gracji konwencję "helleńską".

Motyw dobrego pasterza pojawia się często w całej sztuce wczesnochrześcijańskiej. Tkwiąca w nim postać zwierzęcia ma dwa znaczenia. Pierwsze to symbolizujące grzesznika zagubione jagnię, które odłączyło się od trzody i zostaje odnalezione przez troskliwego pasterza symbolizującego Chrystusa. Drugie, to symbolizujący Chrystusa niewinny baranek poświęcony w ofierze dla odkupienia cudzych grzechów.
Jednym z przedstawień Dobrego Pasterza jest mozaika z mauzoleum Galii Placydii, zbudowanego w Rawennie dla cesarzowej Galii Placydii w latach 425-430.
Mauzoleum na planie greckiego krzyża dobudowano do narteksu kościoła Santa Croce, w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła San Vitale. Podobnie jak w baptysterium ariańskim, podłoga mauzoleum znajduje się znacznie (1,5 m) poniżej poziomu gruntu.
Mozaika z Rawenny wykonana została w okresie, gdy znana już w starożytności sztuka wykonywania mozaik przeżywała ponowny rozkwit dzięki docenieniu jej trwałości i zastosowaniu nowych technik nadających obrazom tajemniczy blask. W raweńskiej mozaice Dobry Pasterz zastosowano szkło powlekane cienką warstwa złota.

Iunius Bassus Theotecnius był rzymskim politykiem żyjącym w latach 317-359. Jego kamienny sarkofag odnaleziono w 1559 r. w confessio (grób pod ołtarzem) starej bazyliki św. Piotra na Watykanie. Bassus był neofitą ochrzczonym na łożu śmierci.
Na wspaniale rzeźbionym sarkofagu przedstawiono sceny: (szereg górny) (1) Ofiara Abrahama, (2) Uwięzienie Piotra, (3) Chrystus tronujący, (4) Pojmanie Chrystusa, (5) Poncjusz Piłat, oraz (szereg dolny) (6) Hiob, (7) Adam i Ewa, (8) Wjazd Chrystusa do Jerozolimy, (9) Daniel w jaskini lwa, (10) Droga Pawła na miejsce kaźni.
Na ścianach szczytowych przedstawiono Erotów w scenach zbioru winogron, żniw i alegorii pór roku.

Pantokrator to kolejny chrześcijański motyw ikonograficzny przedstawiający Chrystusa jako pana wszechświata.
Cechuje go frontalnie przedstawiona postać Chrystusa, spojrzenie prosto w oczy widza, prawa ręka uniesiona w geście błogosławieństwa, trzymany w lewej ręce, otwarty Ewangeliarz.
Początkowo tytuł przysługiwał wyłącznie Bogu Ojcu, na Chrystusa przeniesiony został w IV w. Pantokrator jest motywem typowym dla sztuki bizantyjskiej w ortodoksyjnych kościołach greckim i rosyjskim.

Gruntowana złotem mozaika przedstawiająca Chrystusa Pantokratora z Monreale znajduje się w apsydzie głównej katedry zbudowanej w Monreale na Sycylii w latach 1172-1176.

Capella Palatina (kaplica pałacowa) zbudowana została przez króla Rogera II w "normańsko-arabsko-bizantyjskim" stylu w Palazzo Reale w Palermo na Sycylii, w latach 1132-1140.
Styl obowiązujący ówcześnie na Sycylii łączył elementy rytu wschodniego z podjętym przez normańskich zdobywców rytem łacińskim. Różnica polegała przede wszystkim w organizacji dekoracji, której wątek narracyjny rozwijał się (na wschodzie) od góry do dołu lub (na zachodzie) od lewej do prawej.

Sztuka bizantyjska rozwijała się na terenie Cesarstwa Bizantyjskiego i terenach jemu podległych w okresie od powstania Konstantynopola do upadku cesarstwa w 1453 r., łącząc elementy greckiego i rzymskiego antyku z wpływami kultur Bliskiego Wschodu, przede wszystkim kultury perskiej.
W warstwie ideologicznej jest ona sztuką chrześcijańską i w początkowym okresie nie miała samodzielności formalnej. Dopiero w wyniku przesunięcia ośrodka władzy politycznej cesarstwa na wschód, utraty politycznego znaczenia przez Rzym (opanowywany przez kolejne fale najeźdźców z północy), a przede wszystkim podziałów w samym Kościele, sztuka bizantyjska przyjęła wpływy kultur wschodnich i wypracowała zespół własnych środków formalnych, motywów ikonograficznych i technik artystycznych. Architektura bizantyjska stworzyła również odrębny układ przestrzenny świątyni, wynikający z różnic w liturgii kościoła łacińskiego i wschodnich kościołów ortodoksyjnych.
Zjawiska charakterystyczne dla sztuki bizantyjskiej to ikona (w sferze ikonograficznej), mozaika i rzeźba w kości słoniowej (w sferze technik artystycznych) oraz plan centralny i przekrycie kopułowe w architekturze.

Architektura bizantyjska zapożyczała elementy zarówno z antycznej architektury rzymskiej (głowica kompozytowa) jak i perskiej i zalicza się do niej nawet tak unikalne zjawiska, jak rozwiane wiatrem liście akantu w głowicach zdobiących główny portal wejściowy bazyliki San Marco w Wenecji. Szczególnie w późnym okresie trudno jest odróżnić głowice bizantyjskie od np. wczesnoromańskich. Istnieje jednak forma typowa tylko dla architektury Bizancjum. Jest nią głowica "dwudzielna", której obydwie części mają formę ściętego i odwróconego ostrosłupa o podstawie kwadratowej. Część dolna tworzy przejście między okrągłym przekrojem trzonu kolumny a kwadratową formą abakusa. Część górna (szczególnie charakterystyczna) jest znacznie powiększonym i wyraźnie odsadzonym odpowiednikiem antycznego abakusa (nazywanym dosseret), bezpośrednio podpierającym łuk.
Część dolna jest zwykle lekko wybrzuszona i pokryta misterną, koronkową oprawą rzeźbiarską przypominającą ażurowy kosz. Dosseret najczęściej zdobiony był symbolicznymi przedstawieniami figuralnymi, albo sygnetem Chrystusa (Chi-Rho).

Cerkiew Wasyla Błażennego (Błogosławionego), nazywana również Soborem Pokrowskim zbudowana została w Moskwie przez cara Iwana Groźnego w latach 1552-1560. Budowla składa się z ośmiu oddzielnych cerkwi poświęconych upamiętnieniu walk z kazańskimi Tatarami, przekrytych cebulastymi kopułami i otaczających środkową cerkiew pokrowską. Każda z kopuł ma inną formę i dekorację, natomiast budowla wykonana jest z ceglanego, niemalowanego muru (większość rosyjskich cerkwi była malowana). Świątynia ma dwa wejścia, od strony Placu Czerwonego i od strony rzeki Moskwy.
Całość projektował architekt Postnik Jakowlew.

Wenecja została założona w 452 r., w 726 r. powstała zależna od Konstantynopola Republika Wenecka, która w 887 r. osiągnęła polityczną niezależność.
Bazylika św. Marka zbudowana została w latach 828-832 przez dożę Angelo Partizipatio jako miejsce pochówku relikwii św. Marka Ewangelisty. W tym czasie wpływy Bizancjum były jeszcze bardzo silne i główną świątynię patrona miasta wzorowano na kościele św. Apostołów w Konstantynopolu. Ma ona plan greckiego krzyża przekrytego pięcioma kopułami, oświetlonymi rzędami okien wykonanych w niskich bębnach. Przekrycie świątyni opiera się na rzędach marmurowych kolumn ze złoconymi głowicami korynckimi. Nad nawami bocznymi umieszczono empory.
Fasadę z pięcioma portalami zdobią dekoracje mozaikowe.

Kościół Mądrości Bożej (Hagia Sophia) w Konstantynopolu zbudowano w latach 532-537 wg projektu architekta Anthemiosa z Tralles i matematyka Izydora z Miletu.
Wzorem dla budowli miała być świątynia męczennika Polieyktosa w Konstantynopolu, wzorowana z kolei na biblijnym opisie świątyni Salomona.
Konstrukcję nośną kościoła (z wyjątkiem głównych filarów) zbudowano z muru ceglanego, chociaż w starożytnym Rzymie opanowano wcześniej technikę betonu wylewanego w szalunku (opus caementicum). Z powodu pośpiesznie prowadzonych prac i niewystarczającego związania zaprawy w nowej budowli pojawiły się pęknięcia. Stosunkowo płaska kopuła główna runęla w 558 r. i po modyfikacji projektu przez syna Izydora z Miletu odbudowano ją w dzisiejszej postaci w latach 558-562.
W 1453 r., po zdobyciu miasta przez Turków, kościół został spustoszony (usunięto z niego wyposażenie liturgiczne) i zamieniony na meczet. Wkrótce dobudowano islamski minaret (minaretów przez pierwszych sześć wieków nie było), a do połowy XVI w. kolejne trzy minarety.
Plan kościoła Hagia Sophia stanowi unikalne połączenie centralnej budowli przekrytej kopułą z planem orientowanej trzynawowej bazyliki. Główna kopuła ma 31 m średnicy i 56 m wysokości, ale przestrzeń nawy głównej powiększona została przez dwie półkopuły (na osi wschód-zachód) i przylegające do nich podwojone nisze.
Sklepienia całego kościoła (łącznie z narteksem) pokryte były mozaikami, które uległy zniszczeniu prawdopodobnie w okresie ikonoklazmu i po przekształceniu kościoła w meczet.

Kaplicę Trójcy Świętej na Zamku w Lublinie zbudowano w latach 1300-1325, początkowo jako jednokondygnacyjny kościół z kryptą i wielokątnym prezbiterium. Na początku XV wieku przebudowano ją na polecenie Władysława Jagiełły w stylu gotyckim.
W 1418 r. zespół ruskich malarzy ukończył polichromię kościoła, wykonaną temperą na suchym i mokrym tynku (fresk) w stylu rusko-bizantyjskim. Freski zostały zniszczone w pierwszej połowie XIX wieku (zatynkowane), obecnie są zrekonstruowane. Przedstawiają serię scen o tematyce religijnej, a wśród postaci dwa portrety Władysława Jagiełły.

Matka Boska Włodzimierska to jedna z najważniejszych ikon Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Przechowywana jest w cerkwi św. Mikołaja w moskiewskiej dzielnicy Tołmacze, będącej filią Galerii Trietiakowskiej.
Ikona powstała w pierwszej połowie XII w. w Bizancjum, skąd została przewieziona na Ruś. Nazwa pochodzi od Soboru Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu nad Klaźmą, w którym ikona przechowywana była w XII wieku.
Postaci przedstawione są w ujęciu określanym w ortodoksyjnej ikonografii jako eleusa - Matka Boska z pochyloną głową przytula policzek do policzka Jezusa.
W rosyjskiej cerkwi na ikonostasie motyw ten zajmuje miejsce z lewej strony carskich wrót.

Andriej Rublow był żyjącym w latach 1360-1430 rosyjskim mnichem (kanonizowanym w rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej w 1988 r.), twórcą pełnej ascetycznego mistycyzmu i natchnienia moskiewskiej szkoły malowania (fachowcy mówią - pisania) ikon.
Ikona nosząca tytuł Święta Trójca przedstawia "trzech aniołów odwiedzających Abrahama przy dębie Mamre" (tak brzmi inny tytuł obrazu). Jest to najwybitniejsze dzieło Rublowa (chociaż autorstwo bywa kwestionowane), w którym artysta osiągnął absolutne mistrzostwo w technice malarskiej (przeźroczystość szat), harmonizowaniu zgaszonych kolorów, subtelności w przedstawieniu sylwetki i spojrzeń postaci i wyważonej kompozycji całości.
Scena oparta na biblijnej przypowieści interpretowana jest jako przedstawienie jedności Trójcy Świętej, w której centralna postać symbolizuje Chrystusa, anioł z jego prawej strony (z uniesioną prawą dłonią) Boga Ojca, a anioł w zielonym himationie Ducha Świętego. Aniołowie trzymają w dłoniach identyczne laski wskazujące na ich całkowitą równorzędność w jedności.

Matka Boska Częstochowska, nazywana również Czarną Madonną to najważniejszy obraz polskiego katolicyzmu. Wg legendy namalowany został w Jerozolimie, podarowany w 326 r. cesarzowej Helenie, przewieziony do Konstantynopola, w XII w. na Ruś, stamtąd na zamek w Bełzie i w końcu w 1382 r. do Częstochowy na Jasną Górę.
Według najnowszych badań wykonana temperą na lipowej desce (122 x 82 cm) ikona składa się z trzech warstw (kolejne przemalowania), z których pierwsza powstała w XII/XIII w., druga jest widocznym aktualnie obrazem namalowanym we Włoszech w XIV w., a trzecia to przemalowania dokonane podczas renowacji w XV w.
Obraz realizuje ikonograficzny schemat zwany hodegetria, w którym obydwie postaci ustawione są frontalnie, a Matka Boska wskazuje prawą dłonią na trzymanego na lewej ręce Jezusa. Do schematu należy również zwój z inskrypcją lub trzymana przez Jezusa Biblia.
Szata Marii zdobiona jest liliami symbolizującymi czystość, na kapturze widoczna jest również sześcioramienna gwiazda.
Dwa cięcia widoczne na policzku Madonny pochodzą (wg legendy) od ciosów szablą zadanych przez żołnierza podczas wojen husyckich.
Ponieważ historycznie potwierdzone jest uszkodzenie i renowacja obrazu dokonane w XV wieku (1430), na podstawie cech stylistycznych można stwierdzić jedynie jego bizantyjskie źródło ikonograficzne, datowanie traktując jako orientacyjne.

Pojęcie sztuki islamskiej obejmuje dzieła sztuki sakralnej i świeckiej powstające w bezpośrednim związku z islamem, najmłodszą religią monoteistyczną, stworzoną przez Mahometa (zm. w 632 r.), ostatniego z zesłanych przez Allaha proroków, do których należeli Adam, Abraham, Mojżesz i Jezus. Islam (podobnie jak judaizm) jest nie tylko religią organizującą życie duchowe wyznawców, ale i wszelkie przejawy życia codziennego, dlatego podział na sztukę sakralną i świecką jest umowny.
Sztuka islamska przejęła wiele w dziedzictwa europejskiego antyku, sztuki wczesnochrześcijańskiej i bizantyjskiej, sama natomiast odcisnęła wyraźne piętno na sztuce ludów i narodów znajdujących się pod panowaniem muzułmanów. Obszar jej oddziaływania sięga od Półwyspu Iberyjskiego do Dalekiego Wschodu, wykraczając daleko poza granice świata kultury arabskiej.

Arabeska to motyw zdobniczy w formie stylizowanej wici roślinnej. Znana od czasów rzymskiego antyku (piękna arabeska zdobi ołtarz Ara Pacis z 9 BC), stosowana była w sztuce bizantyjskiej (szczególnie do zdobienia głowic bizantyjskich kolumn) i z niej przejęta została przez sztukę islamską w silnie zgeometryzowanej formie.

Alhambra to ufortyfikowane wzgórze w Granadzie w Hiszpanii,. mieszczące wspaniałe, budowane od XIII do końca XV w. założenie ogrodowo-pałacowe, będące przykładem mauretańskiego stylu sztuki islamskiej (Maurowie to mieszkańcy Mauretanii, pogranicza współczesnej Algierii i Maroka, zamieszkujących w średniowieczu znaczną część Półwyspu Iberyjskiego).
Dziedziniec Lwów (Patio de los leones) to otoczony kolumnadą dziedziniec (35 x 20 m) ze stojącą pośrodku fontanną wspieraną przez 12 kamiennych lwów, do którego przylegają reprezentacyjne sale pałacu dynastii Nasridów. Zbudowany przez sułtana Mahometa V (Muhameda V) w latach 1362-1391.

Meczet w Kordobie (La Mezquita) zbudowany został w miejscu istniejącego od 600 r. kościoła św. Wincentego. Pierwszy meczet powstał w latach 785-788 za panowania emira Abd ar-Rahmana I, potem był kilkakrotnie rozbudowywany. Po ostatniej rozbudowie ok. 1000 r. sala modlitewna osiągnęła rozmiar 130 x 115 m i liczyła 544 kolumny, 18 filarów w fasadzie i 44 filary wewnętrzne. Biało czerwone łuki wzorowano na łukach wspierających Kopułę na Skale, wzniesioną w Jerozolimie w 691 r.
W 1236 r., po zdobyciu Kordoby przez Ferdynanda III Kastylijskiego, meczet został przekształcony na katolicką świątynię. Alfons X Kastylijski wzniósł kaplicę królewską i tzw. kaplicę Villaviciosa. W 1532 r. rozpoczęto budowę renesansowej katedry ukończonej w stylu plateresque.
Obecnie kompleks na zewnętrzny wymiar 179 x 128 m i liczy 856 kolumn.

Meczet Błękitny jest ostatnim z wielkich dzieł islamskiej architektury. Zbudowany został w Konstantynopolu przez sułtana Ahmeda I w latach 1609-1616 z zamiarem przyćmienia wspaniałości położonego w sąsiedztwie kościoła Hagia Sophia. Jest jedynym meczetem o sześciu minaretach (tylko główny meczet w Mekce ma ich dziewięć).
Projekt meczetu wykonał Mehmet Aga, uczeń największego islamskiego architekta Sinana.
Sala modlitewna ma wymiary 53 x 51 m, główna kopuła ma średnicę 23,5 m i wysokość 43 m. Wnętrze oświetla 260 okien.

Koran to święta księga islamu, spisana na podstawie ustnych przekazów wkrótce po śmierci Mahometa w 632 r. Tekst Koranu dzieli się na 114 rozdziałów zwanych surami, które z kolei dzielą się na wersety (aje). Całość tworzy 90 sur objawionych Mahometowi w Mekce i 24 sury medyńskie.
Współcześnie używa się drukowanych wydań Koranu - najstarszy zachowany druk powstał w Wenecji w latach 1537-38. Wcześniej Koran powielano jako manuskrypt, a ze względu na znaczenie księgi jej opracowanie stało się osobną dziedziną sztuki islamskiej.
Wypracowaniu szczególnie bogatego zestawu środków plastycznych sprzyjał fakt, że islam w zasadzie zabrania tworzenia figuratywnych przedstawień postaci ludzkich i zwierzęcych i całkowicie wyklucza tworzenie obrazów Boga. Zakaz ten miał na celu eliminację niebezpieczeństwa bałwochwalstwa i skłonił artystów do wypracowania wyjątkowo wyrafinowanej kaligrafii oraz abstrakcyjnych motywów zdobniczych.

Taj Mahal to indyjskie mauzoleum wzniesione w Agrze w latach 1632-1654 dla upamiętnienia Mumtaz Mahal, żony Szahdżahana z dynastii Wielkich Mogołów. Kompleks składa się zespołu budowli wejściowych z dziedzińcem i bramą główną, stojącego nad brzegiem rzeki Yamuna mauzoleum przekrytego cebulastą kopułą i otoczonego czterema minaretami oraz symbolicznego ogrodu w układzie char-bagh (więcej w historii ogrodów) z dwiema bocznymi bramami.