Franz Marc

Emil Nolde

Wasilly Kandinsky

Anton Räderscheidt

Otoo Dix

Willem de Kooning

Jackson Pollock 1942

Jackson Pollock 1949

Elmer Bischoff

Graham Sutherland

Francis Bacon

Pojęcie ekspresjonizm ma trzy znaczenia.

Pierwsze określa postawę twórczą, w której celem sztuki jest wyrażanie (lub wywoływanie) uczuć i stanów psychicznych – najczęściej skrajnych i gwałtownych - jest to postawa z zasady aintelektualna.

Drugie ma znaczenie porządkujące i odnosi się do stylu rozwijającego się w Europie w latach 1905 – 1930, stosującego ostre zestawienia kolorystyczne, emocjonalną, „szorstką” technikę malarską i dynamiczną kompozycję, wywodzącego się z twórczości Van Gogha, fowistów i niektórych nurtów symbolizmu. W tym znaczeniu obejmuje również tzw. Nową Rzeczowość, która była odmianą społecznie zaangażowanego realizmu i w zasadzie negowała postawę ekspresjonistyczną.

Trzecie znaczenie obejmuje niemal całą współczesną sztukę tworzoną po 1940 roku i dzielącą się na najprzeróżniejsze ekspresjonizmy, co wynika nie z jakiejś nadzwyczajnej różnorodności nurtów, ale z upowszechnienia się pewnej mylącej maniery. Otóż z chwilą zakwestionowania sensu uprawiania naturalistycznego (a tym bardziej akademickiego) realizmu oraz odrzucenia tradycyjnego warsztatu malarskiego jako podstawy twórczości artystycznej, normą stało się stosowanie coraz swobodniejszych technik malarskich, które odruchowo kojarzą się z ekspresjonizmem „fowistycznym”. Doprowadziło to do nagminnego stosowania ekspresjonistycznego warsztatu nawet przez artystów zaliczających się do nowych odmian realizmu (więcej w dziale monografie). Jednym słowem - im mniej nowego można powiedzieć o świecie, tym więcej mówi się o artyście, a to powoduje, że właściwie każda sztuka staje się ekspresjonistyczna. W efekcie z biegiem lat powstawały kolejne odmiany ekspresjonizmów:

EKSPRESJONIZM (1905 – 1930) - na który składały się nurt figuratywny i abstrakcjonistyczny.
W 1905 w Dreźnie powstała grupa Die Brücke (Most) zawiązana przez architektów Ernsta Ludwiga Kirchnera i Karla Schmidt-Rottluffa, do których dołączyli malarze Emil Nolde i Max Pechstein (w 1906) oraz Otto Mueller (w 1910).
W 1911 r. w Monachium powstała grupa wydająca almanach Der Blaue Reiter (Błękitny jeździec), do której oprócz założycieli Wasilly Kandinsky’ego i Franza Marca należeli m.in. August Macke, Gabriele Münter, Marianne von Werefkin, Alexej von Jawlensky, Alfred Kubin, Paul Klee i Hanns Bolz. To właśnie tworzący pod wpływem Jawlensky'ego Kandinsky i Klee stworzyli pierwsze obrazy abstrakcjonistyczne.

NOWA RZECZOWOŚĆ (1920 – 1930), która była reakcją i na ekspresjonizm i na abstrakcjonizm.
Pierwsza wystawa odbyła się w 1923 r. w Mannheim.
Artystów tej grupy krytyka dzieliła od 1925 r. na radykalnych werystów, którzy przedstawiają świat "a jego tempem i w gorączce" - Georga Grosza, Otto Dixa, Maxa Beckmanna, oraz realistów magicznych, którzy pod wpływem m.in. Chirico i Carry szukali "ponadczasowych praw rządzących sztuką, do których zaliczano Antona Räderscheidta, Georga Schrimpfa, Alexandera Kanoldta, Carla Grossberga.

W kolejnych latach, w związku z rosnącymi wpływami nazizmu i komunizmu w Europie sztuka nowoczesna przenosiła się za Atlantyk, gdzie rodził się
WCZESNY AMERYKAŃSKI EKSPRESJONIZM FIGURATYWNY (1930 – 1945), stanowiący emocjonalną wersję malarstwa American Scene.
Pokolenie I: Marsden Hartley (1877-1943), Milton Avery (1885-1965), Edwin Dickinson (1891-1978),
Pokolenie II: Willem de Kooning, (1904 - 1997); Jackson Pollock, (1912 - 1956); Conrad Marca-Relli, (1913 - 2000)

Drugie pokolenie tego ruchu stworzyło
EKSPRESJONIZM ABSTRAKCYJNY nazywany INFORMELEM, wylansowany w Ameryce w latach 1945 – 1948, będący odpowiedzią na poszukiwania własnego stylu w malarstwie amerykańskim - nie tyle przez artystów, co przez właścicieli i managerów rynku sztuki. Należeli oni do tzw. szkoły nowojorskiej: Jackson Pollock, Franz Kline, Arshile Gorky, Mark Rothko, Hans Hofmann, Adolph Gottlieb, Robert Motherwell, Philip Guston, Clyfford Still.

Europejskim odpowiednikiem abstrakcyjnego ekspresjonizmu był
TASZYZM zwany również ABSTRAKCJĄ LIRYCZNĄ, który powstał we Francji po 1945 roku, stanowił reakcję na kubizm i surrealizm, ale przede wszystkim był próbą znalezienia nowego stylu sztuki europejskiej, mogącego konkurować z silnie promowanym abstrakcjonizmem amerykańskim. Do tego kręgu należeli:
Jean Dubuffet, Pierre Soulages, Nicholas de Stael, Hans Hartung, Serge Poliakoff i Georges Mathieu.
W Japonii abstrakcyjny ekspresjonizm uprawiała założona w 1954 w Osace grupa Gutai, do której należeli Yoshihara Jirō, Kanayma Akira, Murakami Saburō, Shiraga Kazuo, and Shōzō Shimamoto.
(na marginesie: informel od taszyzmu różni się stosowaniem drippingu, czyli chlapania lub wylewania farby z puszki na płótno, czego w taszyzmie nie robiono)

Najwcześniejszą zorganizowaną grupą europejskich ekspresjonistów figuratywnych była założona w 1848 r.
COBRA = COpenhaven+BRussel+Amsterdam
do której należeli Karel Appel, Constant, Corneille, Christian Dotremont, Asger Jorn, Joseph Noiret
i z którą współpracowało wielu artystów międzynarodowych:
Pierre Alechinsky (1927), Else Alfelt (1910-1974), Jean-Michel Atlan (1913-1960), Ejler Bille (1910-2004), Pol Bury (1922-2005), Jacques Calonne (1930), Hugo Claus (1929-2008), Lotti van der Gaag (1923-1999), William Gear (1915-1997), Stephen Gilbert (1910-2007), Svavar Guðnason (1909-1988), Henry Heerup (1907-1993), Edouard Jaguer (1924-2006), Aart Kemink (1914-2006), Lucebert (1924-1994), Ernest Mancoba (1904-2002), Jørgen Nash (1920-2004), Jan Nieuwenhuys (1922-1986), Erik Ortvad, (1917-2008), Pieter Ouborg (1893-1956), Carl-Henning Pedersen (1913-2007), Raoul Ubac (1910-1985), Serge Vandercam (1924-2005).

Mimo postępującej hegemonii abstrakcjonizmu w dalszym ciągu rozwijał się
NOWOJORSKI EKSPRESJONIZM FIGURATYWNY z lat 1950 – 1965, wspierany przez założone w 1953 r, pismo Reality, do którego redakcji należeli Isabel Bishop, Edward Hopper, Jack Levine, Raphael Soyer, Henry Varnum Poor.
W tym nurcie fachowcy wyróżniali szereg odmian:
Larry Rivers (1923 - 2002), Grace Hartigan (1922) tworzyli pod wpływem starych mistrzów i malarstwa historycznego
Elaine de Kooning (1918 - 1989), Balcomb Greene (1904 - 1990), Robert de Niro, Sr. (1920 - 1993), Fairfield Porter (1907 - 1975), Gregorio Prestopino (1907-1984), Lester Johnson (1919), George McNeil (1909 - 1995), Robert Goodnough (1917) uprawiali portretowe malarstwo przedstawiające (representational nie znaczy reprezentacyjny w obiegowym rozumieniu, ale reprezentujący),
Jan Müller (1922 - 1958), Robert Beauchamp (1923 - 1995), Thompson (1937 - 1966) łączyli niemiecki ekspresjonizm z "heroiczną skalą abstrakcjonizmu", tworząc tzw. mityczny alegoryzm.

Amerykański ekspresjonizm figuratywny miał swoje odmiany regionalne

BOSTOŃSKI
David Aronson (1923), Hyman Bloom (1913), Bernard Chaet (1924), Philip Guston (1913-1980), William Harsh, Suzanne Hodes, Jon Imber (1950), Reed Kay, Jack Levine (1915), Arthur Polonsky (1925), Barbara Swan (1922), Lois Tarlow, Karl Zerbe (1903-1972), Harold Zimmerman

CHICAGOWSKI
George Cohen (1919), Leon Golub (1922-2004), Seymour Rosofsky (1924-1981), H. C. Westermann (1922-1981), oraz

KALIFORNIJSKI lub ZATOKOWY, czyli
BAY AREA FIGURATIVE MOVEMENT
którego historię Amerykanie dzielą wedłu generacji:
I GENERACJA: David Park, Richard Diebenkorn, Elmer Bischoff, Wayne Thiebaud, James Weeks.
GENERACJA POMOSTOWA: Nathan Oliveira, Theophilus Brown, Paul John Wonner, Roland Petersen, Frank Lobdell.
II GENERACJA: Bruce McGaw, Henry Villierme, Joan Brown, Manuel Neri.

Dwa dziesięciolecia wypełnione najpierw pop-artem, potem koncptualizmem i minimalizmem wywołały gwałtowną reakcję, w wyniku której w latach 80-tych pojawił się

NEO-EKSPRESJONIZM, na który składają się takie odmiany jak:

NEUE WILDE w Niemczech i Austrii
Georg Baselitz
Anselm Kiefer
Jörg Immendorff
A.R. Penck
Markus Lüpertz
Rainer Fetting
Salomé
Elvira Bach
Maria Lassnig

FIGURATION LIBRE we Francji
Rémi Blanchard
François Boisrond
Robert Combas
Hervé Di Rosa

TRANSAWANGARDA we Włoszech
Francesco Clemente
Sandro Chia
Enzo Cucchi
Mimmo Paladino
Remo Salvadori.
Nicola de Maria

BAD PAINTING w USA
Ida Applebroog
Chuck Connelly
Jean-Michel Basquiat
Joe Boudreau
Norris Embry
Eric Fischl
Leon Golub
David Salle
Julian Schnabel
Elizabeth Murray
Malcolm Morley
Robert Colescott
Ursula van Rydingsvard
William Wegman
Joan Brown
William N. Copley
Neil Jenney

w ANGLII grupa malarzy z kręgu
Davida Hockneya
Franka Auerbacha
Leona Kossoffa.

NOWA FIGURACJA
Zupełnie wyjątkowe miejsce w historii ekspresjonizmu figuratywnego zajmuje Francis Bacon, którego przełomowe dzieła powstały w drugiej połowie lat 40-tych wyprzedzając rozwój figuratywnego malarstwa amerykańskiego. Do tzw. nowej fiuracji zalicza się również:
Jeana Dubuffeta, Rufino Tamayo, Alberto Giacomettiego ,Antonio Saurę, Grahama Sutherlanda, Johna Tunnarda, Johna Pipera i wielu innych, chociaż termin ten nie jest precyzyjny i czasami odnosi się go i do Fridy Kahlo, Diego Rivery czy Fernando Botero.

Ostatnim menifestacyjnym wystąpieniem ekspresjonistów jest

STUCKIZM

W tym dziale przedstawiono wyłącznie prace klasyków ekspresjonizmu.