HISTORIA OGRODÓW

 

CZĘŚĆ VI - OGRODY XIX WIEKU - WILD GARDEN, COTTAGE GARDEN

/w opracowaniu/

W Anglii drugiej połowy XIX wieku toczyły się procesy, które były opóźnionym o sto lat skutkiem rewolucji przemysłowej (1760) i związanej z nią urbanizacji. Angielski ogród krajobrazowy XVIII wieku był ostatnim etapem rozwoju wielkich stylów: od renesansowego ogrodu włoskiego przez francuski ogród barokowy. Nadchodziła epoka ogrodów kameralnych (ogrody publiczne stały się domeną mecenatu państwowego) i poszukiwano nowej formuły ogrodu odpowiadającego innej strukturze społecznej i innemu stylowi życia.
Jedną z podstaw tych poszukiwań były teoretyczne i praktyczne osiągnięcia Williama Robinsona, inną - geometryczny ogród architektoniczny Reginalda Blomfielda, jeszcze inną - synteza tych nurtów - ogrody Arts & Crafts. Wszystkie te zjawiska współistniały i kształtowały się wzajemnie, przede wszystkim w wyniku związków personalnych.

WILLIAM ROBINSON - OGRÓD DZIKI - WILD GARDEN

Irlandczyk William Robinson (1838-1935) proponował tworzenie nieformalnych ogrodów obsadzonych roślinami wieloletnimi, krzewami i pnączami. Odrzucał wszelką ingerencję polegającą na sztucznym formowaniu przestrzeni i roślin, szczególnie "topiary", geometryczne partery oraz ogrodową "galanterię", jak rzeźby, fontanny itp. Jego ideałem był ogród "dziki".
Na krystalizację poglądów Robinsona wpływ miała podróż do Francji, ktorej plonem była książka o tamtejszych ogrodach formalnych.
W 1870 r. Robinson wydał jedną z dwóch najważniejszych książek – „Dziki ogród”, a w 1871 r. założył własny żurnal ogrodniczy, z którym współpracowali m.in. Ruskin, Morris i Gretrude Jekyll.
W 1883 r. wydał „Angielski ogród kwiatowy” - książkę, która zrewolucjonizowała sztukę ogrodową. Źródłem inspiracji był prosty ogród wiejski (cottage garden), lekceważony i zapomniany przez uznanych projektantów. W książce przedstawiono projekty takich ogrodów oraz informacje o roślinach i sposobie ich doboru w kompozycji ogrodowej – temat koloru opracowała Getrude Jekyll, która stała się najskuteczniejszą kontynuatorką myśli Robinsona.
W 1884 r. Robinson kupił posiadłość Gravetye Manor, w ktorej przez kolejnych 20 lat tworzył ogród, realizując w nim własną wizję współczesnego ogrodu naturalnego. Setki tysięcy kwiatów, setki drzew, odrębny, owalny ogród kuchenny, wrzosowisko, ogród wodny z największą  kolekcją nenufarów w Europie to tylko niewielka część założenia, które w ciągu lat rozrosło się do ok. 400 ha. Z ogrodu tego - niestety - niewiele zostało (mieści się tam ekskluzywny hotel) i dopiero obecnie podejmuje się próby jego częściowego odtworzenia.
Wspomnieniem tego ogrodu jest widok Moat Mead, fragmentu dzikiego ogrodu z łąką obsadzoną tysiącami narcyzów (z książki Angielski ogród kwiatowy).


Moat Mead w Gravetye Manor

Obok ilustracja z książki Robinsona "The English Flower Garden" z 1883 r. przedstawiająca ogródek przed typowym angielskim "kotydżem" w Cockington, na południowo-zachodnim wybrzeżu Anglii.
Poniżej współczesna fotografia tej samej wsi.
Nie było przypadkiem to, że koncepcja ogrodu wiejskiego - i chyba w ogóle ogrodu krajobrazowego - narodziła się właśnie w Anglii.
Podobnie nie jest przypadkiem, że w ojczyźnie rewolucji przemysłowej ogromna ilość ludzi w dalszym ciągu mieszka w takich właśnie skromnych domkach, do których "Europejczyk kontynentalny" nie bardzo chciałby wejść.


Cockington, Devon

GRAVETYE MANOR - 1884

William Robinson

 

GERTRUDE JEKYLL - OGRÓD WIEJSKI - COTTAGE GARDEN

Legenda głosi, że ogrody wiejskie pojawiły się w Anglii po epidemii Wielkiej Dżumy (1340), która zabiła tak wielką ilość ludzi, że z jednej strony zwolniło się wiele terenów uprawnych, z drugiej zaś ci, którzy ocaleli musieli sami zatroszczyć się o zdobywanie żywności.
Już Alexander Pope już w 1713 r. nawoływał do tworzenia swobodniejszych form ogrodowych podkreślających urodę i prostotę natury. Znaczny wpływ na odkrycie ogrody wiejskiego jako źródła inspiracji miała działalność Williama Morrisa, oraz przykład ogrodu otaczającego jego Red House. Jednak najważniejsza była współpraca dwojga projektantów związanych z ruchem Arts & Crafts – architekta Edwina Lutyensa i malarki Gertrude Jekyll.
W tandemie tym Lutyens opracowywał koncepcję przestrzenną, Jekyll natomiast specjalizowała się w doborze roślin wypełniających kompozycję.
Z biegiem lat Lutyens poświęcił się przede wszystkim architekturze klasycyzującej, a Jekyll rozwinęła własną koncepcję ogrodu wiejskiego, w której kompozycja traktowana jako abstrakcyjny schemat przestrzenny odgrywała mniejszą rolę, rosło natomiast znaczenie roślin jako głównego elementu określającego nastrój i charakter ogrodu. Jekyll była malarką, którą choroba oczu zmusiła do zmiany profesji (zawodową ogrodniczką nigdy zresztą nie byłą) i prawdopodobnie dlatego kolor i faktura były dla niej ważniejsze niż teoretyczny schemat.
Chociaż to nie Jekyll wymyśliła rabatę zielną (herbaceous border), to właśnie ten rodzaj zagęszczonej kompozycji wieloletnich ziół i kwiatów, skontrastowanej abstrakcyjną płaszczyzną strzyżonego trawnika, kamiennej płyty lub tafli wody stał się jej znakiem herbowym.


Rabata w Waterperry


Rabaty w Arley-Hall


Rabata w Dirleton Castle

MUNSTEAD WOOD

ogród własny Gertrude Jekyll

BARRINGTON COURT

ogród odtworzony w 1917 r. wg koncepcji Gertrude Jekyll

MANOR HOUSE, UPTON GREY

ogród założony przez Gertrude Jeckyll w latach 1908-1909

BOIS DES MOUTIERS
ogród Guillaume Malleta wg projektu Lutyens/Jekyll. 7 ogrodów na 12 ha

GIVERNY - OGRÓD CLAUDE MONETA
własny ogród Claude Moneta, budowany od 1890 r.

dalej >

UP