Dobrze zrobiona kopia obrazu jest w gruncie rzeczy takim samym obrazem jak oryginał i może sprawiać równie wielką radość. Dobrze zrobiona kopia nut jest tylko kopią nut. Bez współczesnej techniki muzyki skopiować nie można.
O muzyce antycznej wiemy niewiele, a o tym jak brzmiała możemy wnioskować na podstawie archaizmów zachowanych w muzyce ludowej. Do czasów średniowiecza nie tylko nie istniały techniki utrwalania dźwięku, ale nie istniał nawet zapis nutowy. Muzyczne wzorce przechowywano i przekazywano tak, jak przechowywano i przekazywano eposy Homera - do ucha.
Zapewne dlatego, o ile istnieje wiele czytelnych pokrewieństw między sztukami plastycznymi antyku i wczesnego średniowiecza, o tyle muzyka średniowieczna tworzyła swój świat od podstaw, a jej fundamentem była krystalizująca się chrześcijańska liturgia.

Ponieważ pierwsi chrześcijanie byli Żydami, zapewne ich muzyka wywodziła się z tradycji narodowej, co zaczęło się zmieniać po legalizacji chrześcijaństwa, jego upowszechnieniu i po przeniesieniu się jego centrum do Rzymu. W rozproszonych gminach chrześcijańskich powstawały różne formy jednogłosowej muzyki liturgicznej zwane chorałem. Formy te zostały ujednolicone i zebrane w tzw. Antyfonarzu za czasów pontyfikatu papieża Grzegorza Wielkiego ok. 600 r. Od jego imienia, chociaż znacznie później ten rodzaj śpiewu nazwano chorałem gregoriańskim. Z powodu braku precyzyjnego zapisu chorał rozwijał się w różnych kierunkach i skodyfikowanie jego zasadniczych cech, a przede wszystkim ich upowszechnienie możliwe było dopiero po wprowadzeniu systemu notacji muzycznej udoskonalonego w pierwszej połowie XI w. przez Guido z Arezzo.

W wyniku długotrwałej ewolucji powstała forma muzyczna, która określiła specyficzny koloryt całej muzyki średniowiecznej i znaczną część muzyki renesansowej. Chorał ma kilka wyróżniających cech. Jest to wykonywana zasadniczo w języku łacińskim liturgiczna muzyka wokalna, monodyczna (jednogłosowa), niemenzuralna (brak regulacji czasu trwania dźwięków), modalna (oparta na skalach i schematach zwanych modi), melizmatyczna (wykonywanie na jednej sylabie figur melodycznych zbudowanych z wielu różnych nut). Stylistycznie dość jednolita dla współczesnego ucha forma chorału była zróżnicowana zarówno pod względem konstrukcji śpiewów jak i ich funkcji w całości liturgii i obejmowała części stałe mszy (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus, Agnus Dei, Ite Missa est lub Benedicamus Domino), oraz psalmodia, antyfony i responsoria.

ARS ANTIQUA - ORGANUM

Około IX w. w wiodących klasztorach (np. St. Gallen) powstała nowa forma śpiewu nazywana organum, opisana przez Guido z Arezzo w dziele Micrologus, zbudowana z tenorowego, długonutowego głosu chorałowego, "obudowanego" przynajmniej jednym głosem wyższym, realizującym tę samą linię melodyczną, ale wzbogaconą melizmatami. W niektórych odmianach organum pojawiał się również tzw. głos burdonowy - długi, stały dźwięk trwający przez cały utwór i stanowiący podstawę harmoniczną.
Ponieważ wszystkie głosy realizowały tę samą linię melodyczną, organum nie jest polifonią, ale heterofonią.
Początkowo organum było formą częściowo improwizowaną, w której głos podstawowy vox principalis był realizowany według zapisu nutowego, a głos organalny vox organalis dośpiewywany był "ze słuchu". W późniejszym okresie notowano wszystkie głosy tworząc podstawy dojrzałej polifonii.
Organum najpełniej rozwinęło się w końcu XI w. w szkole akwitańskiej związanej z opactwem Saint Martial w Limoges, oraz w wieku XII w związanej z nowo wybudowaną katedrą szkole Notre Dame w Paryżu, w której działali dwaj najwięksi twórcy tej formy – magister Leoninus i magister Perotinus.
Ten okres w muzyce średniowiecznej określa się terminem Ars Antiqua.
Odmianą formy jest tzw. organum melizmatyczne, w którym głos główny zwany tenorem śpiewa melodię chorału przy zwiększonej długości nut, natomiast wyższy głos organalny oplata go skomplikowanymi figurami melizmatycznymi.
Rozwój formy od jednogłosowego chorału do skomplikowanego organum można prześledzić na przykładach:

TRUBADURZY, TRUWERZY, BARDOWIE, MINNESINGERZY

W średniowieczu pojawił się bardzo zróżnicowany tematycznie, stylistycznie i społecznie nurt, który dzisiaj określilibyśmy mianem poezji śpiewanej. Obejmuje on tak różne zjawiska jak waganci i goliardzi, czyli wędrowni żacy i klerycy specjalizujący się w pieśniach o tematyce lżejszej, czasami rubasznej, żartobliwej, nawet hulaszczej, oraz trubadurzy, truwerzy i minnesingerzy, pochodzący z wyższych warstw społecznych poeci uprawiający sztukę śpiewu i kształtujący nowe formy pieśni świeckiej, poświęconej rycerskiej i dworskiej miłości i heroicznym czynom wielkich postaci.
Istniało wiele regionalnych odmian poetów śpiewających własne utwory. W Skandynawii byli to skaldowie, w Anglii, Szkocji, Irlandii i Bretanii ich odpowiednikiem byli bardowie. W południowej Francji działali prowansalscy poeci tworzący w języku akwitańskim - trubadurzy, a ich północno-francuskim odpowiednikiem byli truwerzy piszący w języku francuskim. Niemieckim odpowiednikiem trubadurów byli minnesingerzy (minne w języku staroniemieckim znaczy miłość).
Poezję trubadurów popularyzowali minstrele, uprawiający również własną twórczość wędrowni artyści, którzy wykonywali jednoosobowe przedstawienia łączące muzykę, śpiew i cyrkowe sztuczki ku rozbawieniu gawiedzi.
Do naszych czasów zachowało się wiele tekstów pieśni trubadurów, ale tylko w nielicznych przypadkach zanotowano ich oryginalną melodię.
Mimo iż ta forma muzykowania wydaje się archaizmem, gatunek ma swoich wiernych zwolenników zarówno wśród twórców jak i u publiczności i wielu zawodowych muzyków próbuje podtrzymywać tę tradycję.

ARS SUBTILIOR

Rok śmierci Guillaume de Machauts - 1377 - stanowi początek schyłkowego, "manierystycznego" okresu muzyki średniowiecznej, trwającego do pojawienia się dzieł Guillaume Du Fays, którego twórczość stanowi już etap przejściowy do muzyki renesansowej. Termin ars subtilior wprowadzono w latach 60-tych XX wieku dla uniknięcia stosowania w odniesieniu do sztuki średniowiecznej mylącego pojęcia manieryzmu, kojarzonego ze schyłkowym okresem sztuki renesansowej.
Cechami szczególnymi muzyki tego okresu jest rozluźnienie struktury rytmicznej, polirytmia (jednoczesne stosowanie różnych podziałów metrycznych), prymat wartości muzycznych nad czytelnością tekstu.
Głównymi kompozytorami tego okresu byli Johannes Ciconia, Jacob de Senleches, Baude Cordier.

ZAPOWIEDŹ RENESANSU

Muzykę średniowiecza cechuje ogromna jedność stylistyczna wynikająca ze wspólnego źródła wszystkich gatunków - chorału gregoriańskiego i coraz powszechniejszego stosowania techniki polifonicznej, która rozwijać się będzie również w okresie renesansu. Dlatego granica między muzyką średniowieczną i renesansową nie jest wyraźna. Dziwne jest to, że muzykę europejską w nową epokę renesansu, stylu powstałego we Włoszech wprowadzili kompozytorzy z Europy północnej, Franko-Flamand Guillaume Dufay (1400-1474), Gilles Binchois (1400-1460) (obydwaj należeli do tzw. szkoły burgundzkiej) i Anglik John Dunstable (1380-1453), który prawdopodobnie nigdy we Włoszech nie był. Znaczenie muzyki angielskiej wynikało prawdopodobnie z tego, że w okresie średniowiecza stosowała ona niedopuszczalne w muzyce kontynentalnej interwały, dzięki czemu nie była tak skrępowana wypracowanymi we Francji i we Włoszech regułami. Dunstable uważany jest za twórcę tzw. fauxburdonu, trzygłosowej techniki kompozytorskiej, która dzięki innowacjom harmonicznym zmieniła mistyczne, "klasztorne" brzmienie muzyki średniowiecznej w jaśniejsze, optymistyczniejsze brzmienie typowe dla muzyki renesansowej.