Pierwsze zachowane obiekty, które można uznać za dzieła sztuki pochodzą z okresu zasiedlenia Wysp Japońskich przez lud Jomon (11000-300 pne), koczowników prowadzących gospodarkę myśliwsko-zbieraczą, nazwany od dekoracji zdobiących zachowane z tego okresu gliniane naczynia. Ludzie Jomon budowali proste, drewniane, kryte strzechą domy zagłębione w ziemi, produkowali zdobione naczynia ceramiczne i gliniane figurki zwane dogu.
Po okresie Jomon na teren Japonii przywędrował z północnych Chin lud Yaoyi, który dominował w okresie 300 pne – 250 ne. Jego nazwa pochodzi od dzielnicy Tokyo, gdzie odkryto pozostałości pierwszych osad. Yaoyi wprowadzili uprawę ryżu na podmokłych terenach, produkcję miedzianej broni, rytualnych dzwonów z brązu (dotaku) oraz wypalanej ceramiki. Budowali stojące na palach drewniane domy kryte materiałem roślinnym (gałęzie, liście słoma).

Rytualne dzwonki dotaku

W trwającym od III do VII w. okresie Kofun (nazwa oznacza rodzaj grobowca) dzięki wprowadzeniu metalowych narzędzi szybko rozwijało się rolnictwo, wykształciła się warstwa arystokracji rodowej, która rozpoczęła jednoczenie rozdrobnionych społeczności (od IV w. dominował ród Yamato). W wyniku kontaktów z Chinami za pośrednictwem Korei w V w. wprowadzono oficjalnie chińskie pismo. Wraz z umacnianiem się systemu rodowego pojawił się zwyczaj sypania nad grobami najważniejszych wodzów kopców zwanych tumuli lub kofun, w których grzebano wraz ze zmarłym przedmioty takie jak brązowe lustra, bransolety i naszyjniki z muszli i naczynia z czerwonej ceramiki zwane Haji.
W średnim okresie Kofun (V w.) w którym nastąpiło umocnienie rodu Yamato pojawiła się haniwa, obyczaj otaczania grobowców przedmiotami wykonywanymi początkowo z glinianych rur, zwieńczonymi figurami ludzi i zwierząt. Grobowcom wodzów towarzyszyły całe orszakai składające się z postaci chłopów, duchownych, tancerzy, wojowników itp. co stanowi pierwowzór słynnej armii terakotowej cesarza Qin Shi Huang Di.

Gliniane figurki haniwa

Przełomem w historii Japonii i jej sztuki były okresy Asuka i Nara, nazwane od siedzib ówczesnych japońskich władców – doliny Asuka (552 – 710) i miasta Nara, które do 784 ne było pierwszym stałym ośrodkiem władzy. W tym okresie po raz pierwszy do Japonii dotarła kontynentalna kultura chińska.
Najważniejszym wydarzeniem było wprowadzenie w 594 r. jako oficjalnej religii buddyzmu, który rozwijał się początkowo jako nowa religia japońskiej elity, równolegle z tradycyjną japońską religią shinto.
Rozwój buddyzmu prowadził do intensyfikacji kontaktów między Koreą, Chinami i Japonią, dzięki czemu Japończycy poznali bliżej kulturę chińską i przejęli wiele jej eleentów – podstawy pisma, teorię rządzenia i rozwiniętą strukturę biurokratyczna, nowe techniki budowlane, nowoczesne metody odlewnictwa w brązie, oraz nowe techniki i materiały malarskie. W tym okresie zaczęły powstawać liczne świątynie buddyjskie, z których część przetrwała (w znacznym stopniu przebudowana po kolejnych kataklizmach) do dnia dzisiejszego.
Najstarszy zachowany kompleks budynków drewnianych to świątynia Horyu-ji na południowy zachód od Nara, zbudowana na początku VII w jako prywatna świątynia Shotoku, składająca się z 41 niezależnych budynków. Najważniejsze z nich, Kondo (Złota Komnata) i Goju-no-do (Pagoda Pięciu Pięter) stoją w centrum otwartej przestrzeni otoczonej zadaszonym krużgankiem.
Kondo to dwupiętrowy budynek zdobiony trzema czterospadowymi i zwieńczony dwuspadowym dachem pokrytym ceramicznymi dachówkami. W jego wnętrzu, na dużej prostokątnej platformie stoją figury przedstawiające najważniejsze postaci buddyzmu. Centralne miejsce zajmuje Trójca Shaka (623), postać historycznego Buddy otoczona przez dwie postaci buddyjskich świętych (bodhisattwa) - rzeźby odlane w brązie przez rzeźbiarza Tori Busshi w hołdzie dla zmarłego księcia Shotoku. W czterech rogach platformy stoją rzeźbione w drewnie około 650 r. postaci Strażników Czterech Stron Świata.

Krużganek otaczający głowne obiekty Horyu-ji

W 794 ne stolicę przeniesiono do Heian-kyo (Kyoto), od którego kolejny, trwający do 1185 r. okres historii Japonii nazwano Heian. Dzieli się go na tzw. wczesny Heian, trwający do 894 r. gdy wycofano misje dyplomatyczne do Chin, i następujący po nim okres Fujiwara.
W okresie tym powstała tzw. szkoła Shingon, którą w 806 r. stworzył studiujący w Chinach mnich, usiłujący wprowadzić bardziej rygorystyczną formę buddyzmu zwaną Vajrayana. Świątynie szkły Shingon budowano w oddalonych od centrów górach, co wymagało wprowadzenia szeregu modyfikacji  - m.in. drewnianych dachów i podłóg, oraz podzielono przestrzeń świątynną na sanktuarium i pomieszczenie modlitewne dla pielgrzymów świeckich.
Ducha wczesnych świątyń okresu Heian najlepiej oddaje świątynia Muro-ji (pocz. IX w.), na południowy wschód od góry Nara.
Fujiwara
W okresie Fujiwara zaczęły wykształcać się samodzielne formy sztuki japońskiej, przede wszystkim forma ilustrowanych opowiadań zwanych emakimono (e-maki), malowanych lub drukowanych na zwojach papieru lub tkaniny.
Najsłynniejsze e-maki to Genji Monogatari, bazująca na spisanej ok. 1000 r. przez damę dworu Murasaki Shikibu histori księcia Genji.
Rozwój nowej odmiany buddyzmu – dającej zbawienie wiary w Amida – transcendentnego Buddę doprowadził do ukształtowania się nowego typu świątyni łączącej funkcje świeckie i religijne, jakiej przykładem jest świątynia Byodo-in.
Sala Feniksa, 1053 r. z Byodoin, świątyni w Uji na południowy wschód od Kioto, jest wzorem świątyni Amida. Składa się z głównego budynku uzupełnionego skrzydłami, przed którym urządzono malowniczy staw. Wewnątrz znajduje się jeden złoty wizerunek Amida zainstalowany na wysokiej platformie.
W tym okresie powstał bardziej żywy styl narracji w malarstwie e-maki, prezentowany przez zwój Ban Dainagon Ekotoba (koniec XII w.), w którym treść opisująca dworskie intrygi zilustrowana została szkicową techniką malarską i żywą kolorystyką.

Byodo-in, Sala Feniksa

W trwającym od 1180 r. okresie Kamakura nazwanym od nowego ośrodka władzy – nadmorskiej miejscowości Kamakura nasiliła się tendencja do tworzenia sztuki popularnej, umożliwiającej krzewienie buddyzmu wśród niewykształconych warstw społecznych. Równolegle rozwijała się jednak elitarna sztuka tradycyjna, promowana przez arystokrację rodową. Władzę w tym okresie stopniowo przejmowała warstwa wojowników samurajów, i ich przywódców - szogunów.
W rzeźbie dominowała szkoła Unkei tworząca w nowym realistycznej manierze. Styl Unkei ilustrują przykłady Nio kurator (1203) w Wielkiej Południowej Bramie Todai-ji w. Polichromowane rzeźby Unkei (1208, Kofuku-ji, Nara) przedstawiające dwóch indyjskich mędrców, Muchaku i Seshin, legendarnego twórcy sekty Hosso, należą do najznakomitszych realistycznych dzieł tego okresu.

Ilustrowana historia powstania sekty Kegon jest doskonałym przykładem malarstwa popularnego, w którym ilustracje uzupełniają prosty tekst zrozumiały nawet dla niewykształconych odbiorców.
Przykładem pracy bardziej zachowawczej jest ilustrowana wersja dziennika Murasaki Shikibu's.

Fragment Kegon e-maki

MUROMACHI 1338-1573

MOMOYAMA 1573-1603

W okresie Azuchi-Momoyama (1573-1603), po stuletnich wojnach domowych doszło do ostatecznego zjednoczenia narodu japońskiego. Okres ten kończy powstanie shogunatu Tokugawa. W 1603 r. do Japonii za pośrednictwem hiszpańskich handlarzy dociera broń uzbrojenie i umiejętność budowy statków. Pod wpływem jezuickich misjonarzy powstaje na krótki czas japońska sztuka chrześcijańska, uprawiana w wąskich kręgach nawróconej szlachty japońskiej.
Powstaje szkoła Kano, tworząca monumentalne pejzaże na drzwiach przesuwanych (Fusuma) tworzone przez malarza Kano Eitoku.
Inny, ascetyczny i dekoracyjny styl rozwija Hasegawa Tohaku, tworzący malarstwo atramentowe.
W architekturze powstaje nowa forma zamku, budowanego jako struktura obronna odzwierciedlająca przez podział funkcjonalny feudalne stosunki między panem a wasalami.
Zamek Himeji (wybudowany w 1609) i Ohiroma z zamku Nijo (17 wieku) w Kioto są klasycznymi przykładami architektury Shoin, której kwintesencją jest specyficzny podział przestrzeni.

Kano Eitoku, Lwy

Pod twardymi rządami szogunatu Tokugawa trwa długi okres pokoju, rozwoju sztuki i rosnącej izolacji Japonii. Władzę i pieniądze zdobywa mieszczaństwo, które zaczyna być mecenasem sztuki.
Powstaje i rozwija się drzeworyt Ukiyo-e (pierwszy udany wydruk 1764). Wielka fala pod Kanagawa (ca. 1830) Katsushika Hokusai, to przykład klasyczny. Powstaje malarstwo półświatka domów publicznych, teatru kabuki, pornografia shunga, oraz zawsze popularne w Japonii przedstawienia świata roślinnego i zwierzęcego. Tworzą również Torii Kiyonaga i najsłynniejszy Kitagawa Utamaro.
W 19 wieku dominującą postacią był Ando Hiroshige, twórca romantycznych, wręcz sentymentalnych krajobrazów. Nietypowe ujęcia kompozycyjne i perspektywiczne, silny kontur, płaski kolor wpłynęły na wielu malarzy europejskich.
Inną szkołę malarstwa współczesnego z Ukiyo-e było Bunjinga, styl tworzony w oparciu o rysunki wykonane przez chińskich uczonych-malarzy. Przykładami tego stylu są Ike Taiga, Yosa buson, Tanomura Chikuden i Yamamoto Baiitsu.

Równolegle rozwija się w Kyoto sztuka wyrafinowana i tradycyjna – Odżywa sztuka Yamato-e, powstaje nowy styl  malarski, Rinpa, podkreślająca nie tylko kontur ale i formę.

Przykład stylu Rinpa

Jeszcze inny styl wypracował Maruyama Okyo, który łączył zachodni naturalizm z dekoracyjnością sztuki japońskiej.

Maruyama Okyo

W architekturze pałac Katsura, zbudowany na wzór pałacu księcia Genji zawiera kompleks budynków Shoin które łączą w sobie elementy klasycznej japońskiej architektury z innowacyjnymi przekształceniami. Cały kompleks otoczony jest pięknym ogrodem z trasami spacerowymi.

Pałac Katsura

Rozpoczęta w 1633 r. izolacjonistyczna polityka Tokugawa zakończyła się wymuszonym przez Zachód otwarciem Japonii na kontakty ze światem. Po trzyletniej misji Iwakury, podczas której Japończycy poznawali organizację społeczeństwa i przemysłu Zachodu, w 1976 r. otwarto w Japonii pierwszą szkołę sztuk pięknych, w której włoscy nauczyciele uczyli Japończyków zachodnich technik malarskich.
Kontaktom handlowym towarzyszył nagły import niezliczonych dzieł sztuki, często niskiej jakości, przede wszystkim popularnego drzeworytu i zawsze popularnej pornografii w wydaniu shunga.
Wpływ zachodniej sztuki budził sprzeciw kręgów tradycyjnych, które chciały zachować specyfikę sztuki japońskiej. W wyniku starań Japończyka Okakura Kakuzo i Amerykanina Ernest Fenollosa którzy zachęcali artystów japońskich do tworzenia własnej sztuki współczesnej.
Z tych dwóch biegunów artystycznych teorii powstały yoga (malarstwo w stylu zachodnim) i nihonga (japońskie malarstwo), kategorie, które pozostają w mocy do dnia dzisiejszego.

Nihonga, Makoto Fujimura, 1945