Wprawdzie pierwsze cywilizacje powstały w rejonie tzw. „żyznego półksiężyca” sięgającego od delty Nilu do wybrzeży Mezopotamii (czyli od Egiptu do Sumeru), ale było to wynikiem późniejszego rozwoju rolnictwa i osiadłego trybu życia, natomiast pierwsze dzieła sztuki powstały w zachodniej Europie znacznie wcześniej, w okresie myśliwskim epoki kamiennej. To pierwszy z paradoksów historii sztuki.
Prehistoria obejmuje epokę kamienia, epokę brązu i epokę żelaza.
Należy jednak stale pamiętać o tym, że periodyzacja prehistorii ma znaczenie "ogólnohistoryczne" i w zależności od regionu poszczególne epoki następowały w różnych okresach "kalendarzowych". O wiele ważniejsze od ścisłego umiejscowienia epoki w czasie jest określenie, jaki stanowi ona etap w rozwoju sztuki. Np. kultury Ameryki prekolumbijskiej przechodziły w okresie europejskiego średniowiecza etap, który w Mezopotamii miał miejsce 4.000 lat wcześniej (zigguraty).
W pojęciu historii sztuki prehistoria kończy się wraz z epoką kamienną - epoka brązu to już okres sztuki tworzonej przez pierwsze cywilizacje Hellenów, Sumerów, Hetytów i Egipcjan. Trzeba podkreślić fakt, że jakkolwiek postęp techniczny i cywilizacyjny jaki dokonał się w epoce brązu był ważny, to z dzisiejszej perspektywy nie jest on imponujący - taktujemy go jako oczywistość - natomiast powstała w ciągu kilku stuleci sztuka tego okresu - szczególnie egipski kanon - do dnia dzisiejszego lśni z taką samą siłą, i to nie ze względu na skalę budowli, ale na skalę wyboraźni.

W sztuce prehistorycznej pojawiały się kolejno gatunki specyficzne dla kolejnych okresów:

petroglify - ryte w skale rysunki
figurki kobiece
malarstwo jaskiniowe
megality i budowle megalityczne
ceramika rytualna i użytkowa

EPOKA KAMIENNA trwała najdłużej (w Europie zachodniej i centralnej do ok. 5500 r. pne i dzieliła się (w znaczeniu istotnym dla historii sztuki) na: paleolit, mezolit, neolit i eneolit, który był fazą przejściową między epoką kamienia a epoką brązu.

PALEOLIT

trwał do ok. 40.000 r. pne i z tego okresu pochodzą obiekty, które możemy uznać za pierwsze dzieła sztuki. Są to petroglify, oraz kamienne figurki przedstawiające postaci kobiece, które zwykło się nazywać "Venus":

MEZOLIT

czyli średnia epoka kamienna trwał do ok. 10/8000 r. pne. i z tego okresu pochodzi przede wszystkim wspaniałe makarstwo skalne i jaskiniowe, odkryte w jaskiniach Chauvet, Altamira, Pech Merle, Lascaux

Jedno z malowideł z jaskini Lescaux liczące ok. 15.000 lat

NEOLIT

czyli późna epoka kamienna trwał w Mezopotamii od ok. 11000 r. pne, a w Europie środkowej od ok. 5500 r. pne. W tym okresie pojawia się ceramika (wykonywana ręcznie, jeszcze bez koła garncarskiego) i tzw. megality. Podobno również w neolicie wyodrębniła się grupa ludzi, którzy specjalizowali się w wykonywaniu dzieł sztuki - tzw. artisans, którzy oczywiście nie byli uważani za artystów w dzisiejszym rozumieniu, ale za rzemieślników.

MEGALITY
to obiekty i budowle wykonywane z ogromnych głazów i bloków skalnych; są one rozrzucone na ogromnym obszarze od Malty przez półwysep Pirenejski, Francję i Wyspy Brytyjskie, aż do Danii. Istnieje wiele odmian tych obiektów, z których najbardziej charakterystyczne to:

KURHANY
grobowe budowle ziemne z elementami kamiennymi, czasami zwieńczane menhirami

Prehistoryczny kurhan w Szwajcarii pod Suwałkami

MENHIRY
pionowe głazy wolnostojące, lub tworzące całe kompleksy, jak we francuskiej miejscowości Carnac.

Menhiry w Saint-Servais

<< i w Carnac (ok. 4000 r. pne), Francja

DOLMENY
jednokomorowe grobowce megalityczne tworzone w okresie 4000 – 3000 r. pne

Dolmen z Matanca, Portugalia, 2900 - 2600 r. pne

CYKOLITY
kręgi kamienne zbudowane z pojedynczych głazów (nie spiętrzane)

Krąg kamienny w Swinside, Anglia

KROMLECHY
nie są kręgami tworzonymi przez pojedyncze głazy, ale koliste budowle megalityczne.

Kromlech w Stonehenge, tworzony w okresie od 8000 do 1600 r. pne

Kultura ceramiki wstęgowej rytej
5.500-4.500

Kultura ceramiki kreskowanej
4.900-4.500

Kultura pucharów lejkowatych
4.300-2.700

Kultura ceramiki sznurowej
2.800-2.400

Kultura amfor kulistych
3.100-2.700

Kultura pucharów dzwonowatych
2.500-2.200

Warto również wiedzieć, że glazurowana cegła pojawiła się po raz pierwszy u Elamitów w XIII w. pne, w zigguracie Chogha Zanbil (po lewej), a potem w bramie drogi procesyjnej świątyni Ishtar w Babilonie z 575 r. pne. (poniżej)
Jak widać, w Europie środkowej i północnej epoka kamienna trwała w okresie, gdy na południu Europy rozwijały się już (a nawet upadały) cywilizacje Egiptu, Sumerów, Hetytów.

W paleontologii stosuje się pojęcie eneolitu/chalkolitu czyli epoki miedzi, jako etapu przejściowego między epoką kamienną, a epoką brązu. Jakkolwiek pierwsze znaleziska z miedzi pochodzą z Anatolii z ok. 8000 r. pne, to w Europie okresu takiego w ogóle nie było, w każdym razie w znaczeniu istotnym dla rozwoju sztuki.
Jakkolwiek epoka brążu i żelaza nie należy do prehistorii sztuki, dla porządku odnotujmy tylko, że:

EPOKA BRĄZU

W epoce brązu powstały najważniejsze dla dalszego rozwoju kultury cywilizacje, ale dla ich sztuki o wiele ważniejsze od było koło garncarskie, które prawdopodobnie wynaleziono ok. 5000 r. pne w Indiach, a w Mezopotamii i w Egipcie znane było już ok. 3000 r. pne.
Pierwsze cywilizacje, które dla nas, ludzi współczesnych mają znaczenie przede wszystkim (jeśli nie wyłącznie) ze względu na ich wspaniałą sztukę pojawiły się na przestrzeni kilkuset lat:

W Mezopotamii ok. 3500 r. pne
W Anatolii ok. 3200 r. pne
W Egipcie ok. 3500 r. pne
W Grecji ok. 2800 (troja I)
W Europie środkowej ok. 2200, a w północnej ok. 1800 r. pne

EPOKA ŻELAZA

Obróbkę żelaza znali już Hetyci ok. 1700 r. pne, a do Grecji jej znajomość dotarła w okresie tzw. wieków ciemnych, a do Europy północnej jeszcze później. Epokę tę dzieli się na:

Okres halsztacki ok. 800 – 450 r. pne
Okres lateński ok. 450 – 50 r. pne
Okres rzymski ok. 50 r. pne – 300 r. ne
Okres wędrówek ludów ok. 350 – 550 r.

Te orientacyjne daty przytaczamy dla porządku, ponieważ historię sztuki kształtowały, poza oczywistymi czynnikami cywilizacyjnymi, przede wszystkim zmiany w strukturze społeczeństwa i jego religii.
Epoka żelaza trwa właściwie do dnia dzisiejszego, chyba że przyjmiemy, iż w międzyczasie nastała jeszcze epoka cegły wypalanej, epoka żeliwa (szczególnie XIX w.) a potem epoka tworzyw sztucznych i tzw. "wielkiej płyty". Dla zrozumienia rozwoju sztuki współczesnej podział taki nie byłby pozbawiony sensu.
Mówiąc poważnie warto zwrócić uwagę na to, że w historii sztuki dwa razy miało miejsce całkowite zerwanie jej ciągłości. Drugie to tajemnicze wieki ciemne, o których wiadomo bardzo niewiele, a jeszcze mniej o przyczynach, dla których po wyrafinowanej sztuce minojskiej nastała chropawa, wręcz prymitywna sztuka archaicznej Grecji. Pierwszy natomiast było zaniknięcie prehistorycznych kultur zachodniej Europy i powstanie pierwszych cywilizacji wspomnianego „żyznego półksiężyca”. O ile w Europie zachodniej można dopatrzeć się jakiejś kontynuacji między sztuką prehistoryczną a sztuką celtycką, to przyczyn szybkiego rozwoju sztuki Egiptu, Sumeru, imperium Hetytów i Hellady w dalszym ciągu nie znamy.