KANON HISTORIA SZTUKI ARCHITEKTURA MALARSTWO RZEŹBA MEBLARSTWO DESIGN UBIÓR OGRODY MUZYKA 
MITOLOGIA BIBLIOTEKA ARTYŚCI KONTAKT
|
|
HOME KANON HISTORIA SZTUKI ARCHITEKTURA MALARSTWO RZEŹBA MEBLARSTWO DESIGN UBIÓR OGRODY MUZYKA MITOLOGIA BIBLIOTEKA ARTYŚCI KONTAKT |
|
|
| DZIAŁY: TEOGONIA TEMATYKA MITÓW CYKL HERAKLEJSKI CYKL KRETEŃSKI CYKL TEBAŃSKI CYKL MYKEŃSKI CYKL TROJAŃSKI ARGONAUCI ODYSEUSZ PERSEUSZ PROMETEUSZ |
| DZIEŁA CZ.I DZIEŁA CZ.II |
| NA TEJ STRONIE: TEOGONIA . PROTOGENOI . BOGOWIE PRZEDOLIMPIJSCY . BOGOWIE OLIMPIJSCY . POSTACI GRECKIEJ MITOLOGII |
Świat greckich mitów wydaje się bardzo zagmatwany ze względu na ogromną ilość postaci i wątków, a dodatkowo komplikuje go fakt, że różne społeczności i różni autorzy tworzyli mitologię różniącą się szczegółami boskiej genealogii i wprowadzali wątki związane z kultami regionalnych bóstw opiekuńczych, ale jest w gruncie rzeczy bardzo prosty.
Łączy on cztery sfery - pierwotne żywioły stwórcze, trzy pokolenia bogów, ludzi śmiertelnych i zrodzonych ze związku bogów i ludzi herosów.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Greckich bogów, herosów i inne postaci można podzielić na kilka kategorii ułatwiających ogarnięcie całej, dość jednak złożonej mitologii.
Część postaci należy jednocześnie do kilku kategorii, z których najważniejsze to:
| PROTOGENOI . TYTANI . BOGOWIE OLIMPIJSCY . GIGANCI . HEROSI . ŚMIERTELNICY BÓSTWA CHTONICZNE . BÓSTWA MORSKIE . BÓSTWA URANICZNE . BÓSTWA ZIEMSKIE . BÓSTWA ROLNICZE . NIMFY . MUZY . BESTIE, DEMONY I STWORY NADNATURALNE |
Ananke - bogini nieuchronności, przymusu i konieczności |
|
PIERWSZE POKOLENIE TYTANÓW DRUGIE POKOLENIE TYTANÓW |
|
Afrodyta - bogini miłości i piękna, żona Hefajstosa. Atrybuty: gołąb, jabłko, róża, muszla małży, mirt |
|
Hekatoncheirowie - goganci o 100 rękach i 50 głowach, synowie Gai i Uranosa |
BÓSTWA CHTONICZNE - BÓSTWA ŚWIATA PODZIEMNEGO
|
Amphiaraus - bohater wojny Siedmiu przeciw Tebom |
Asteria - bogini gwiazd |
Aegaeon - bóg gwałtownych sztormów |
Etna - bogini wulkanu Etna na Sycylii |
żeńskie bóstwa niższej rangi, personifikacje sił natury, klasyfikowane wg miejsca zamieszkiwania lub reprezentowanych zjawisk i żywiołów NIMFY NIEBIAŃSKIE AURAI - skrzydlate nimfy wiatrów, córki Okeanosa lub Boreasza NIMFY ZIEMSKIE ALSEIDY - nimfy zagajników i gęstwin leśnych NIMFY DRZEW I ROŚLIN ANTUSAI - nimfy kwiatów NIMFY WODNE NEREIDY - 50 córek Nereusa i Doris, nimfy morskie: m.in. Amfitryta, Autonoe, Gaatea, Tetyda, Azja, Aretuza, Kalypso, Clio, Dione MENADY - bachantki, nimfy z orszaku Dionizosa |
PIERWSZE MUZY Melete - ćwiczenie, Mneme - pamięć, Aoide - śpiew
Kallipe - poezja epicka, Clio - historia, Erato - poezja miłosna, Euterpe - poezja liryczna, Melpomena - tragedia, Polihymnia - poezja sakralna, chóralna, muzyka, Terpsychora - taniec, Tjalia - komiedia, Urania - astronomia |
|
Aphaea - niższa bogini płodności i rolnictwa |
BESTIE, DEMONY I INNE STWORY NADNATURALNE
Arimaspi – jednooki lud zamieszkujący krainę Issedonen leżącą na północ od Morza Kaspijskiego. |
| Achilles – największy grecki bohater spod Troi, syn Peleusa i Tetydy, ukryty przez matkę wśród córek Lykomedesa, odkryty przez Odyseusza i sprowadzony do Troi. Gniew Achillesa i jego konflikt z Agamemnonem jest głównym wątkiem Iliady Agamemnon – dowódca Greków pod Troją, zabity przez żonę Klitajmestrę i jej kochanka Aigistosa, pomszczony przez syna Orestesa Agenor – król Fenicjan, ojciec uprowadzonej przez Zeusa pod postacią byka Europy, która urodziła z nim trzech mitycznych królów Minosa, Radamantisa i Sarpedosa, późniejszego założyciela Teb Kadmosa i prześladowanego przez Harpie i uwolnionego przez Argonautów Pineusa Aigistos – kuzyn Agamemnona, zastępującego go w rządzeniu Mykenami; kochanek Klitajmestry i zabójca Agamemnona, zabity przez Orestesa Ajaks Wielki – wojownik grecki spod Troi, uległ tylko Achillesowi, pomagał przy pochówku Achillesa. Gdy zbroję Achillesa otrzymał Odyseusz, Ajax z wściekłości zabił się Ajaks Mały – najszybszy biegacz po Achillesie, zhańbił Kasandrę w świątyni Ateny, za co został utopiony przez bogów w czasie powrotu do domu Alkmene – matka Heraklesa, którego spłodziła z Zeusem pod postacią jej męża Amfitriona Amfitrion – mąż Alkmene, pod którego podszył się Zeus płodząc Heraklesa Andromeda – etiopska księżniczka poświęcona w ofierze Ketosowi, uwolniona przez Perseusza, matka jego wielu dzieci (w tym przodków Heraklesa i królów perskich), po śmierci uwieczniona w gwiazdozbiorze z Perseuszem Arachne – znakomita tkaczka, zamieniona przez Atenę w czółenko (?) Argos – założyciel miasta Argos Ariadne – córka Minosa, podarowała Tezeuszowi miecz i kłębek wełny, aby mógł wydostać się z labiryntu po zabiciu Minotaura Atalanta – anazonkowata, niezamężna, szybka łowczyni, brała udział w polowaniu na dzika kaledońskiego (?) Bellerofont – okłamany przez wzgardzoną żonę Proitosa, króla Tirynsu, wysłany do Likii, gdzie miał być zamordowany, uszedł przeznaczeniu, zwyciężył chimerę, próbował osiągnąć szczyt Olimpu na grzbiecie Pegaza Dedal – kreteński wynalazca i budowniczy, twórca brązowej krowy Pasiphae i labiryntu, uciekł przez Minosem z Krety na Sycylię na zbudowanej przez siebie lotni (skrzydłach). Ojciec Ikara Danaidy – 50 córek protoplasty Greków Danaosa, miały poślubić 50 synów Egiptosa i zabić ich w czasie noc poślubnej. Tylko jedna ochroniła męża, za co zesłana została do Tartaru, gdzie za karę napełnia beczkę wodą za pomocą sita. Deukalion – syn Prometeusza, uszedł sprowadzonemu przez Zeusa potopowi Elektra – córka Agamemnona i Klitajmestry, pomogła Orestesowi pomścić śmierć ojca Europa – uprowadzona przez Zeusa pod postacią byka na Kretę. Matka (z Zeusem) Minosa Eurysteusz – król Myken, słynne z dwunastu prac zadanych Heraklesowi Hekabe – żona Priama, matka Hektora, Parysa i innych trojańskich bohaterów Hektor – najważniejszy bohater i wódz Trojan, syn Priama Helena – księżniczka, królowa Sparty, córka Zeusa i Ledy. Jako najpiękniejsza kobieta świata stała się przyczyną wojny trojańskiej po jej uprowadzeniu przez Parysa do Troi Herakles – największy z herosów, bóg zdrowia i wyroczni, opiekun stadionów i pałaców Hero – kapłanka Afrodyty w Helesponcie, który co noc przepływał jej kochanek Leander Jazon – przywódca wyprawy Argonautów po złote runo, które zdobywa z pomocą Medei Ikar – syn Dedala, zabił się spadając na ziemię, gdy słońce roztopiło wosk sklejający jego skrzydła Iksion – pierwszy morderca krewniaka, za co został zesłany do Tartaru Kassandra – córka Priama, wróżka, której nikt nie wierzył Laokoon – kapłan Apolla, ostrzegał Trojan przed przyjęciem konia trojańskiego, uduszony wraz z synami przez dwa węże zesłane przez sprzyjającą Grekom Atenę Leander – kochanek Hero, utonął podczas przeprawy przez Hellespont Medea – czarodziejka, córka kolchidzkiego króla, z miłości pomogła Jazonowi zdobyć złote runo, uciekła z nim do Grecji, zamordowała z zazdrości własne dzieci, gdy Jazon wybrał córkę Kreona Glauke Melampos – uzdrowiciel i jasnowidz, rozumiejący mowę zwierząt Menelaos – król Sparty, brak Agamemnona, mąż Heleny uprowadzonej przez Parysa Minos – król Krety, wybudował labirynt dla ukrycia Minotaura, potwora zrodzonego przez jego żonę Pasifae z Posejdonem pod postacią byka, prowadził wojnę z Atenami, aby wyżywić Minotaura (?) Nestor – król Pylos, Argonauta, próbował załagodzić konflikt między Agamemnonem i Achillesem Edyp – syn króla Teb, którego bezwiednie zabija i którego żonę a swoją matkę poślubia Odyseusz – król Itaki, najsłynniejszy z greckich bohaterów spod Troi Oknos – skazany na wyplatanie sznura z Binsen, którego koniec zjada osioł (?) Orestes – syn Agamemnona i Klitajmestry, brat Ifigenii Orfeusz – śpiewak, wynalazca muzyki i tańca, Argonauta Parys – syn Priama z Troi, porwał Helenę Pazyfae – żona Minosa, urodziła z Posejdonem Minotaura (?) krowa Dedala Penelopa – żona Odyseusza, odrzucająca wielu zalotnik ów podczas jego nieobecności Perseusz – syn króla z Argos, pokonał Meduzę, pokazując jej głowę zmienił Atlasa w kamień Priam – król Troi, mąż Hekabe, ojciec Hektora, Parysa i innych bohaterów trojańskich Pyrra – jedyna kobieta, która przeżyła potop deukalijski Syzyf – zdradził plany bogów i za karę w Tartarze dźwiga na szczyt wzniesienia głaz, który ciągłe spada Tantal – przodek Tantalidów, król Lidii, praprzodek Agamemnona, zaprzyjaźniony początkowo z bogami (mógł z nim nawet biesiadować), potem skłócony, ponieważ ugotował swojego syna i dał bogom do zjedzenia. Za karę musiał cierpieć głód, pragnienie, chociaż stał w morzu i nad nim rosły jabłonie. Nad nim wisiał ogromny głaz. Potomkowie: Pelops i Niobe Ksantos – grecki wojownik podczas wojny trojańskiej Telemach – syn Odyseusza i Penelopy, pomaga powracającemu ojcu zabić zalotników Penelopy Tezeusz – jeden z najsłynniejszych bohaterów greckiej mitologii, król Aten, Argonauta, myśliwy kaledoński, zwycięzca Minotaura i byka maratońskiego, założyciel igrzysk panatenajskich i istmijskich, uwolniony z Podziemi przez Heraklesa po nieudanej próbie uprowadzenia Persefony. |
do uzupełnienia
Eos z Astraios
Zefiros, Boreas, Notos, Euros, Hesperos/Fosforos, Gwiazdy
Chrysaor z okeanidą Kallirroe
Gerion
Thaumas z okeanidą Elektrą
Iris (tęcza), Harpie - ptasie boginie wiatrów: Aello, Kelajno, Ocypete
Nereus z okeanidą Doris
Nereidy - 50 nimf morskich
Pallas + okeanida Styks
Zelus-Gorliwość, Nike-Zwycięstwo, Kratos-Wytrzymałość, Bia-Siła
Asteria + Perses
Hekate
Japet z okeanidą Klimene
Atlas, Menojtis, Epimeteusz, Prometeusz
Phorkys z Keto
Graje - strażniczki Gorgon - Dejno, Ejno, Pferdo, Gorgony - Steno, Euriale, Meduza
Hypnos + charyta Pasitea
Morfeusz, Fantazos, Ikeleos/Fobetor
Posejdon z Meduzą
Pegaz, Chrysaor
Gaja + Tartar:
Tyfon
Tyfon + Echidna:
Ortros, Cerber, Hydra, Chimera
Ortos + Chimera:
Sfinks, Lew Nemejski
Mitologia grecka stworzyła europejskie wyobrażenie o porządku świata i w poetyckiej formie przedstawiła egzystencjalne konflikty stanowiące istotę ludzkiego losu.
Stworzyła w ten sposób zespół pojęć i tematów niemal całej europejskiej sztuki tworzonej do czasu pojawienia się chrześcijaństwa i we wszystkich epokach
nawiązujących pośrednio lub bezpośrednio do tradycji antycznej. Poetyckie piękno, emocjonalna sugestywność i wielowiekowe trwanie mitów w świadomości
Europejczyków spowodowały, że nawet skrajnie awangardowa sztuka współczesna - o ile wykracza poza czyste dekoratorstwo - odwołuje się często do świata pojęć greckiej mitologii. Na tym polega fenomen kulturowej wspólnoty i tożsamości.
Kronosowi przepowiedziano, że zdetronizuje go jedno z jego dzieci, dlatego je zjadał.
Gdy urodził się Zeus (szósty), Rea dała Kronosowi do zjedzenia kamień, dzięki czemu Zeus przeżył ukryty na Krecie,
a gdy dorósł, powrócił chroniony egidą, podał ojcu zioła i Kronos zwymiotował wszystkie zjedzone dzieci.
Zeus wraz z rodzeństwem zajął Olimp i rozpoczął 10-letnią wojnę z tytanami - tytanomachię.
Ponieważ Zeus strącił pokonanych tytanów do Tartaru, ich matka Gaja podburzyła przeciw bogom olimpijskim gigantów,
zrodzonych z krwi okaleczonego Kronosa. Walka bogów z gigantami nazywana jest gigantomachią.
Gaja wysłała przeciwko niewdzięcznym olimpijczykom Tyfona, potwora o wężowym ogonie. Przerażeni bogowie przemienili się w zwierzęta - Zeus w barana, Apollo w kruka, Dionizos w kozła, Artemida w kota, Hera w krowę, Afrodyta i Ares w ryby, Eos w ibisa, Herakles w jelenia, Leto w łasicę, Hefajstos w byka i schronili się przed potworem w Egipcie.
Panteon bogów rezydujących na Olimpie obejmuje zwykle dwunastu bogów różnie kompletowanych przez różnych autorów. Zwykle należy do niego sześcioro dzieci Kronosa: Zeus, Hera, Posejdon, Hestia, Hades, Demeter, a pozostała szóstka to dzieci Zeusa: Apollo, Ares, Artemida, Atena, Dionizos, Hefajstos, ale np. Herodot (grecki historyk epoki klasycznej) pomija Hestię, Hadesa i Demeter, ale dodaje Hermesa, Alfeusa, Kronosa, Reę, boginie wdzięku Charyty, a nawet herosa Heraklesa.
