MITOLOGIA GRECKA - CYKL TROJAŃSKI

Cykl mitów trojańskich obejmuje historię założenia Troi, pierwszą wojnę trojańską i przyczyny wojny drugiej, oraz opisane w Iliadzie Homera oblężenie i upadek Troi. Jest on przez główne postaci ściśle związany z cyklem mykeńskim.

ZAŁOŻENIE TROI
Dwaj bracia, Jazjon i Dardanos, synowie Zeusa i Plejady Elektry rządzili w Arkadii czczącej Atlasa. Na weselu Kadmosa i Harmonii w młodym Jazjonie zakochała się bogini Demeter, oddała mu się na ornym polu, a ze związku urodził się Plutos – bóg bogactwa. Rozgniewany Zeus zabił Jazjona piorunem. Wstrząśnięty śmiercią brata Dardanos opuścił ojczyznę i wędrując przez Samotrake dotarł do stóp góry Idy w Troadzie, gdzie przyjęty został w gościnę przez króla Teukrosa. Tam ożenił się z córką Teukrosa Bateą, założył miasto Dardania i dynastię jego władców. Następca Dardanosa Erichtonius miał syna Trosa i wnuków Ilusa, Assarakosa i Ganimedesa. Ilus założył miasto nazwane Illium, a gdy stało się ono stolicą mieszkańców Troady, nazwano je Troją. Ilus miał żonę Eurydykę, która urodziła mu Laomedona, następcę tronu trojańskiego i ojca Priama.

PORWANIE GANIMEDESA
ASSARAKOS I ENEASZ

PIERWSZA WOJNA TROJAŃSKA
Legenda w legendzie mówi, że Laomedon miał jeszcze osobiste kontakty z bogami, ale nadużył ich zaufania i został ukarany pierwszą wojną trojańską.
Apollo za próbę pozbawienia władzy Zeusa został ukarany obowiązkiem czuwania nad stadami Laomedona pasącymi się na zboczach Idy, a Posejdon wzniósł dla niego mury Troi. Gdy jednak Laomedon odmówił obydwu bogom wynagrodzenia za ich pracę, zerwali oni przyjazne z nim stosunki, Apollo zesłał na miasto zarazę, a Posejdon potwora, któremu Laomedon musiał poświęcić córkę Hesione. Gdy przygotowywał Hesione na ofiarę, uratował ją Herakles zabijając potwora. Jednak Laomedon i tym razem nie chciał wynagrodzić Heraklesa, dlatego heros obległ miasto i zdobył je zabijając Laomedona i jego rodzinę. Przeżyli jedynie Priam i Hesione, oddani w niewolę Telamonowi.
Priam wykupił się od śmierci z rąk Heraklesa dając mu w prezencie złoty kobierzec utkany przez siostrę Hesione. Miał on wiele żon, ale opuścił je by ożenić się z Hekabe, która urodziła mu synów Hektora i Parysa oraz córkę Kasandrę.
Przed urodzeniem Parysa Hekabe ujrzała w proroczym śnie, że urodzi pochodnię, od której spłonie Troja. Prorok Aisakos wytłumaczył Hekabe i Priamowi, że sen przedstawiał Parysa jako przyczynę upadku miasta. Przerażeni rodzice polecili niewolnikowi Agelaosowi porzucić dziecko na górze Ida, ale ten po wykonaniu polecenia powrócił, aby uratować dziecko. Ku jego zdziwieniu chłopiec był zdrowy, ponieważ karmiła go niedźwiedzica. Agelaos ukrył dziecko i wychowywał jako pasterza. Gdy Parys dorósł, poślubił nimfę Oinone.

SĄD PARYSA
Na wesele Peleusa i Tetydy zaproszeni zostali wszyscy bogowie, zapomniano jedynie o Eris – bogini niezgody. Urażona Eris w zemście rzuciła między gości złote jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”. Między Afrodytą, Ateną i Herą rozgorzała kłótnia o to, której z nich należy się jabłko. Ponieważ nikt z obecnych bogów nie chciał rozsądzić sporu, Zeus zadecydował, że sędzią będzie śmiertelnik i wskazał na pięknego, niewinnego chłopca imieniem Parys – syna Priama i Hekabe.
Boginie próbowały przekupstwem uzyskać korzystny dla siebie wyrok. Hera obiecała Parysowi władzę nad światem, Atena mądrość, a Afrodyta miłość najpiękniejszej kobiety na świecie. Parys oddał jabłko Afrodycie nie wiedząc, że najpiękniejsza kobieta, Helena jest już żoną króla Sparty Menelaosa.

PORWANIE HELENY
Helena była córką Zeusa i Ledy, który spłodził ją pod postacią łabędzia, ale formalnie uchodziła za córkę króla Sparty Tyndareusa. Była najpiękniejszą kobietą na świecie i gdy dorosła, o jej rękę ubiegało się mnóstwo konkurentów. Aby uniknąć późniejszych waśni, Tydanreus za namową Odyseusza zobowiązał zalotników do złożenia przysięgi, że będą wspierać wybranego kandydata i zaniechają zemsty. Kiedy przysięgę złożono, wybór padł na Menelaosa i on został mężem Heleny i królem Sparty.
Priam wysłał do Sparty Hektora i Parysa, aby uwolnili porwaną dawno temu Hesione. Tam spotkał obiecaną mu przez Afrodytę Helenę i uprowadził ją do Troi.
Zdradzony Menelaos udał się do Troi z żądaniem wydania Heleny, ale okazało się, że Parys nie powrócił jeszcze do miasta. Menelaos zawrócił więc spod Troi i po drodze przypomniał wszystkim zalotnikom ich przysięgę złożoną Tyndareusowi.
Sprzymierzone siły greckie zebrały się pod wodzą Agamemnona, brata Menelaosa i króla Myken w Aulis, skąd flota miała wyruszyć do Troi. Wyjazd opóźnił się z powodu przeciwnych wiatrów zesłanych przez Artemidę jako karę za zabicie przez Agamemnona jednej z poświęconych jej krów. Dla przebłagania bogini Agamemnon musiał poświęcić w ofierze własną córkę Ifigenię, która jednak w ostatniej chwili została przez Artemidę wymieniona na łanię i zabrana do Taurydy. Miała tam pozostać jako kapłanka w świątyni Artemidy.

EPIZODY WOJNY TROJAŃSKIEJ

GNIEW ACHILLESA
Gdy prorok Kalchas przepowiedział, że Grecy nie zdobędą Troi bez pomocy Achillesa, jego matka, wiedząc, że synowi pisana jest śmierć pod Troją ukryła go w przebraniu dziewczyny na dworze Lykomedesa na Skyros.
Przebrani za handlarzy Odyseusz i Diomedes wybrali się na wyspę i mimo przebrania rozpoznali Achillesa, gdy ten na dźwięk trąbki zamiast uciekać chwycił za oszczep. Z pomocą Patroklesa, przyjaciela Achillesa, namówili go na wyprawę pod Troję, na co Achilles przystał pragnąć sławy dzielnego wojownika.
Achilles zdobył w walce o miasto Limessos niewolnicę i nałożnicę Bryzejdę. Gdy wyrocznia dla odwrócenia gniewu Apolla nakazała Agamemnonowi zwrócić ojcu jego własną niewolnicę Chryzejdę, odebrał on Bryzejdę Achillesowi. Rozwścieczony Achilles wycofał się z walki przeciwko Trojanom, a za wstawiennictwem matki odwrócił od Greków przychylność Zeusa. Gniew Achillesa upokorzonego przez Agamemnona jest tematem przewodnim Iliady.
Gdy Grecy przegrywali kolejne potyczki przyjaciel Achillesa, Patrokles przywdział jego zbroję i ruszył do walki, ale pokonał go Hektor zdobywając zbroję Achillesa. Achilles przysiągł,  że nie pochowa przyjaciela zanim nie zabije Hektora. Ubrany w nową zbroję wykutą przez Hefajstosa stanął z Hektorem do pojedynku i zabił go, a potem trzykrotnie wlókł jego zwłoki wokół murów Troi. W końcu wzruszony rozpaczą Priama pozwolił mu godnie pogrzebać syna.
Na czas pogrzebu Hektora ogłoszono zawieszenie broni, po którym Achilles pokonał jeszcze kilku wrogów, ale w końcu został zabity przez Parysa, który dzięki pomocy Apolla trafił go strzałą w jedyne wrażliwe miejsce – w piętę. Achillesa pochowano razem z Patroklesem i obydwaj przeniesieni zostali po śmierci na wyspę u ujścia Dunaju.

FILOKTET
Po prawie dziesięcioletniej wojnie Grecy schwytali syna Priama Helenosa i torturami zmusili go wyjawienia postawionych przez wyrocznię warunków zdobycia Troi. Jednym z nich było zdobycie łuku Heraklesa i strzał zatrutych krwią Hydry.
Broń tę miała Filoktetes, przyjaciel i giermek Heraklesa, pozostawiony na wyspie Lemnos przez zdążających pod Troję Greków po tym, jak ukąsiła go żmija. Filoktetes został przywieziony pod Troję przez Odyseusza, uzdrowiony przez Asklepiosa i zranił Parysa śmiertelnie zatrutą strzała Heraklesa.

DIOMEDES
Kiedy Diomedes walczył z Eneaszem i był bliski zwycięstwa, matka Eneasza Afrodyta oratowała go zabierając z pola bitwy. Rozgniewany Diomedes zranił Afrodytę, która uciekła na Olimp, ale Apollo spowił Eneasza w chmurę i przeniósł do Pergamonu, gdzie Afrodyta go wyleczyła go z ran.
Gdy do walki Diomedesa z Hektorem wmieszał się Ares, Hera za zgodą Zeusa i z pomocą Ateny przegnała boga wojny z pola bitwy, a Diomedesa zachęciła do ataku. Diomedes zranił Aresa oszczepem zmuszając go do ucieczki, a Trojanie rozpierzchli się widząc jego gniew.

KOŃ TROJAŃSKI
W dziesiątym roku wojny Odyseusz wpadł na chytry pomysł zdobycia twierdzy. Pozorując odwrót Grecy wycofali spod murów wojska i pozostawili ogromnego, drewnianego konia. W jego wnętrzu ukryło się czterdziestu żołnierzy pod wodzą Odyseusza. Trojanie zostali przekonani przez pozostawionego pod murami Sinona, że koń jest ofiarą Greków złożoną bogom w intencji pomyślnego powrotu do domu i, mimo ostrzeżeń Kasandry, wciągnęli konia do miasta.
W nocy Odyseusz z towarzyszami wyszli z ukrycia, otworzyli bramy i wpuścili powracającą grecką armię. Troja została spalona, a tylko niewielu jej mieszkańców uszło z życiem. Hekabe, żona Priama i Andromache, wdowa po Hektorze zostały niewolnicami, Kasandrę zgwałcił Mały Ajax, potem została nałożnicą Agamemnona i zamordowano ją razem z nim w Mykenach. Eneaszowi udało się zbiec i po długiej tułaczce dotarł on do brzegów Italii, gdzie jego potomkowie założyli Rzym.