Etruskowie to lud nieznanego pochodzenia, który czasami utożsamiany jest z ludem Tursza, jednym z tzw. ludów morskich (czyli starożytnych reketerów), które ok. 1200 r. pne. dokonały zniszczenia pierwszych cywilizacji rejonu Morza Egejskiego.
Około 1000 r. pne. zajęli oni tereny dzisiejszej Toskanii, a do 500 r. pne. stworzyli najsilniejsze państwo na terenie północnej Italii, sięgające Kampanii ma południu i Veneto na północy. Strukturę państwa tworzył związek niezależnych miast stanowiących monarchie, później przekształcone w republiki arystokratyczne. Najsłynniejsze z nich to Caere, Veii, Tarkwinia, Vulci, Volterra. Religijną stolicą Etrusków było Orvieto.
Wiara w życie pozagrobowe, wielobóstwo z trzema głównymi bóstwami: Nortią (bogini losu), Mantusem (bóg podziemi) i Larami (bóstwami opiekuńczymi), oraz wróżbiarstwo i obyczaj składania krwawych ofiar (również z ludzi) tworzyły system religijny Etrusków.
Podjętą po 500 r. ekspansję na południe Italii przerwała bitwa stoczona pod Kyme (Cumae) w Zatoce Neapolitańskiej w 474 r. pne, w trakcie której zjednoczone floty Kyme i Syrakuz zniszczyły flotę etruską. Utrata dominacji na morzu była początkiem końca etruskiej potęgi, a jej kultura stopniowo wchłonięta została przez kulturę potężniejącej republiki rzymskiej.
Etruskie miasto Bagnoregio
Historię sztuki etruskiej dzieli się na kilka okresów:
1000 – 8000 pne. okres tzw. kultury Villa Nuova
(znaleziska z okolic Bolonii), w którym pojawiają się pierwsze groby zwane tumulusami, oraz antropomorficzne naczynia grzebalne, tzw. kanopy.
800 – 650 okres orientalizujący
w którym sztuka tworzona była pod wpływem greckiej sztuki archaicznej,
650 – 500 okres archaiczny
którego sztuka ma wiele cech sztuki jońskiej i korynckiej, i w którym rozwija się malarstwo ścienne i malowana ceramika
500 – 300 okres klasyczny
w którym sztuka etruska osiągnęła szczytowy poziom, jednak z uwagi na rodzącą się potęgę republiki rzymskiej tworzona była w niewielkiej ilości (z wyjątkiem brązów z Veii, zburzonego dopiero w 396 r. pne).
300 – 100 okres zaniku kultury etruskiej
wchłanianej przez kulturę starożytnego Rzymu.
Charakterystyczne dla sztuki Etrusków są rzeźby terakotowe naturalnej wielkości umieszczane na sarkofagach, rzeźby z brązu, malarstwo ścienne, wyroby z metalu - szczególnie tzw. situle, czyli metalowe, bogato zdobione naczynia, grawerowane lustra, metalowe hełmy oraz wysokiej jakości biżuteria wykonywana z metalu (złoto) granulowanego lub filigranu uzupełnianego szkłem lub kamieniami szlachetnymi. |
