GRECKA SZTUKA ARCHAICZNA

 

Historię greckiej sztuki archaicznej dzieli się zwykle na cztery okresy:

okres wielków ciemnych 1200 - 700
okres wczesnoarchaiczny 700 - 620
okres dojrzałego archaizmu 620 - 560
okres późnoarchaiczny 560 - 480 r. pne

Zdarzające się czasami przesuwanie początku okresu wczesnego archaizmu na 900 r. pne nie znajduje uzasadnienia w zachowanych zabytkach sztuki.
Okres wieków ciemnych, z którego zachowała się przede wszystkim ceramika, dzieli się ze względu na sposób jej zdobienia na okres submykeński (1200 - 1050 r. pne) i okres protogeometryczny.
Najważniejszym faktem cywilizacyjnym okresu archaicznego jest powstanie polis - pierwszych greckich miast-państw, w których narodziła się demokracja (władza ludu żyjącego z pracy niewolniczej jeńców wojennych).

 

W architekturze sakralnej i mieszkaniowej dominował układ kamienno-drewnianego megaronu, którego modyfikacje wynikające z potrzeb liturgicznych doprowadziły do wykształcenia się głównych elementów stylu doryckiego - kolumny i fryz podzielonego później na tryglify i metopy.
W okresie dojrzałego archaizmu doskonalono formy stylu doryckiego, a w Azji Mniejszej ukształtował się po wpływami wschodnimi styl joński (o wyrafinowanych wolutach zdobiących głowicę). W statycznej, schematycznej rzeźbie kamiennej przypominającej sztywnością egipski kanon dominuje typ rzeźby nagiego młodzieńca (kouros) i obranej dziewczyny (kora). Szczególnym przykładem archaicznej rzeźby monumentalnej są lwy z alei świątynnej w Delos, nawet dzisiaj budzące grozę brutalną, pierwotną siłą.
W dekoracji ceramiki, która w Grecji osiągała niezwykle wysoki poziom (nawet jak na współczesne standardy) obok ornamentów abstrakcyjnych pojawiają się postaci ludzi i zwierząt i roślin.
Okres późnoarchaiczny wprowadził najistotniejsze zmiany w architekturze i sztuce:
w architekturze sakralnej wykształcił się klasyczny typ doryckiej świątyni, pojawiły się mieszkalne budynki wieloizbowe, a w miastach tworzono agory - place, wokół których gromadzono świątynie i budynki publiczne, w tym stoę - zadaszoną kolumnadę jako miejsce spotkań i spacerów;
Monumentalna rzeźba utraciła archaiczny schematyzm i realistycznie przedstawiała postaci, często w dynamicznym ruchu.

 

 

 

 

Malarstwo koncentrowało się na zdobnictwie ceramiki. Po długim okresie tzw. ceramiki czarnofigurowej, ok. 530 r. pne pojawiła się ceramika czerwonofigurowa. W technice czarnofigurowej główny motyw malowano firnisem na glinianym naczyniu, co po wypaleniu dawało czarny rysunek na czerwonym tle. W technice czerwonofigurowej zasada uległa odwróceniu.
Prawdopodobnie popularne było polichromowanie rzeźb, jednak malarstwa ściennego w późniejszym wydaniu jeszcze nie uprawiano.

UP