Edykt mediolański wydany w 313 r., wprowadzający równouprawnienie wyznań religijnych.

Przeniesienie stolicy cesarstwa do Konstantynopola w 330 r.

Edykt tesaloński z 380 r., mocą którego od 380 r. chrześcijaństwo stało się religię panującą.

Ustanowienie patriarchatu Konstantynopola w 381 r., co stało się początkiem podziału kościoła na wschodni i zachodni.

Podział cesarstwa na wschodnie i zachodnie w 395 r.

Przeniesienie stolicy cesarstwa zachodniego w 402 r. do Rawenny.

Podział cesarstwa w 395 r. na zachodnie i wschodnie

Tak więc w stosunkowo krótkim czasie chrześcijaństwo stało się religią panującą, państwo i kościół uległy rozbiciu (a w każdym razie miały dwa ośrodki władzy), a stolica cesarstwa zachodniego przeniesiona została do bezpiecznego (od ataku Wizygotów), ale nic nie znaczącego miasteczka, które nie miało tradycji jaką mimo upadku zachował Rzym. Nic dziwnego, że kiedy w V i VI wieku powstawały w Rawennie nowe budowle, ich styl określał silniejszy Konstantynopol.
W wyniku tych czynników wpływy wschodnie miały przez długie znaczenie dominujące i sztuka bizantyjska szybko osiągnęła stylistyczną dojrzałość. Okazało się jednak, że związana z ortodoksyjnym kościołem, nie jest podatna na istotne zmiany i przestała się rozwijać doskonaląc kanon, którego symbolem miała się stać ikona.
Zanim cesarstwo upadło sztuka bizantyjska zdążyła, dzięki swojej ogromnej wewnętrznej sile, sugestywności i mistycznemu napięciu wpłynąć trwale na sztukę Zachodu, dając dzieła tak fascynujące, jak np. bazylika św. Marka w Wenecji. Przez kolejne wieki po upadku cesarstwa bizantyjskiego sztuka wschodu Europy przystosowywała do swoich potrzeb kolejne style wykształcone na jej zachodzie.

Ze względu na tysiącletni okres rozwoju historię sztuki bizantyjskiej zwykło się dzielić na cztery okresy wyznaczone ważnymi dla jej rozwoju cezurami.

OKRES WCZESNOBIZANTYJSKI do 843

obejmuje czasy Justyniana 527 – 565, oraz czasy ikonoklazmu aż do jego zniesienia w 843 r.

Hagia Eirene, przed 380

Baprysterium Ortodoksów w Rawennie, IV/V w., mozaika Chrzest Chrystusa

Baptysterium Arian, w Rawennie, pocz. V w. (w VI w. przerobione na katolickie oratorium)

Mała Hagia Sophia 527-536 (kościół św. Sergiusza i Bacchusa)

Hagia Sophia 532 – 537

Bazylika San Vitale w Rawennie, 548

Mozaika z bazyliki San Vitale, Justynian, 548

Sant'Apollinare Nuovo, Rawenna, przed 640

Sant'Apollinare in Classe, Rawenna, 549

Klasztor św. Katarzyny 527-565

"Chrystus Pantocrator" i "Dziewica z dzieciątkiem" z klasztoru św. Katarzyny

Vienna Genesis - patrz SZTUKA WCZESNOCHRZEŚCIJAŃSKA

/portret autora manuskryptu/

Vienna Dioscurides 6 w. (iluminowany manuskrypt Materia Medica Dioscoridesa)

Hagios Demetrios, Thesalonik, 629 - 634

IKONOKLAZM

Ikonoklazm (kłótnia o obrazy) jest stanowiskiem sprzeciwiającym się przedstawianiu Boga i świętych na obrazach.
Przejawiał się zakazem czczenia takich wyobrażeń i ich niszczeniem, a nawet prześladowaniami ich wykonawców i czcicieli.
Czczenie obrazów przez modlitwę do nich nazywa się ikonolatrią.

Pierwszy ikonoklazm trwał w latach 726 – 787 i zniesiony został decyzją Soboru Nicejskiego.
Ikonoklazm drugi, ostrzejszy wprowadzono w 813 r. i trwał do jego odwołania w 843 r.

OKRES ŚREDNIOBIZANTYJSKI 843 – 1204

Obejmuje tzw. renesans macedoński 867 – 1050 - znaczne ożywienie działalności artystycznej w okresie
konsolidacji imperium pod rządami dynastii macedońskiej /od rządów Bazylego I w 867 r./
i trwa do zdobycia Konstantynopola przez rycerzy IV wyprawy krzyżowej w 1204 r.

Hosios Loukas, ok. 1000

Psałterz Paryski

40 męczenników, X w.

Zwiastowanie z Orhid

Opłakiwanie Chrustusa, 1164, Nerezi, Macedonia

Kapnikarea, Ateny, XI w.

Chora, XII w.

Pammakaristos, XII w., Konstantynopol

Kościół Panayia Halkeion, Thessaloniki, XI w.

Kościół 12 Apostołów, Thessaloniki

CESARSTWO ŁACIŃSKIE

W 1204 r. Konstantynopol zdobyli krzyżowcy, powstało cesarstwo łacińskie i rozpoczął się
upadek Konstantynopola jako centrum sztuki bizantyjskiej. Wielu artystów udało się na emigrację, tworząc dzieła,
które wywarły znaczny wpływ na rozwijającą się sztukę Europy zachodniej.
Jeśli w sztuce europejskiej do dnia dzisiejszego obecne są elementy "bizantyjskie",
to jest to dziedzictwem właśnie tamtych czasów.

Zdobycie Konstantynopola przez krzyżowców w 1204 r., obraz Palmy Le Jeune (1544–1620)

Klasztory serbskie

Sztuka rozwijała się w klasztorach położonych w peryferyjnych rejonach imperium, m.in. na terenie Serbii.
Dwa z tych klasztorów przechowały wspaniałe dzieła sztuki.

Mileševa, 1235

"Biały Anioł", fresk, 1235

Klasztor Sopoćani, 1265; Śmierć Matki Boskiej, fresk i detal przedstawiający Ewangelistów, 1271

OKRES PÓŹNOBIZANTYJSKI 1261 – 1453

W 1261 r. Michał VIII Palaeolog z ostatniej dynastii cesarzy zdobył Konstantynopol kładąc kres cesarstwu łacińskiemu.
Rozpoczął się tzw. renesans Palaeologów. Wpływy sztuki bizantyjskiej tego okresu sięgały znacznie
poza ramy czasowe trwania cesarstwa i zaważyły m.in. na twórczości rozpoczynającego
działalność na Krecie w połowie XVI w. El Greca, a także na sztuce mistrza ikon Andrzeja Rublowa.

Hagia Sophia Pantocrator 1280

Klasztor Kalenic, 1407

Klasztor Gracanica, 1300 - 1350

Ikona św. Trójcy, Andrzej Rublow, 1410 * El Greco, Zwiastowanie, 1570

W 1453 r. po siedmioletnim oblężeniu Turcy osmańscy zdobyli Konstantynopol,
a jego władca, Konstantyn XI zginął podczas obrony miasta.