Historyzm jest romantyczną kontynuacją klasycyzmu przez jego zaprzeczenie, ponieważ podobnie jak klasycyzm odwoływał się do stylów przeszłości, ale nie do antyku, w którym klasycyzm widział wzór racjonalistycznej klarowności, ale - zgodnie z duchem romantycznej epoki - przede wszystkim do gotyku, w którym widział symbol mistycznej tajemnicy.
Historyzm jest właściwie pojęciem z historii architektury, bo na jej gruncie zrealizował się najpełniej.

Pierwszym etapem historyzmu nazywanym historyzmem romantycznym jest tzw. styl arkadowy, który pojawił się już w latach 20-tych XIX wieku - dość swobodna interpretacja romanizmu posługująca się jako elementem formalnym łukiem okrągłym, której jednak nie należy mylić z neoromanizmem, próbującym odtwarzać romańskie formy zgodnie z wynikami rozwijających się wówczas badań historycznych. W nastroju styl ten kojarzy się czasami z przedromańską architekturą włoską i mozarabską.

Koenigsbau w Monachium, 1826–35, Leo von Klenze

Kościół Zbawiciela w Poczdamie, 1841–44, L. Persius

Neogotycki ratusz w Erfurcie

Neoromanizm nie znalazł wielu zwolenników poza Niemcami, na których terenie rozwinął się jako styl nieomal narodowy po zwycięstwie nad Francją w 1870 r., kiedy to wyparł "wrogi", bo "francuski" neogotyk. Historyzm romantyczny znalazł swój najpełniejszy wyraz w neogotyku, który ze względu na dobrze rozpoznawalne cechy formalne jest dla wielu kwintesencją historyzmu.

Neoromański zamek w Poznaniu, F. Schwechten

Neobarok: Ch. Garnier, Opéra Garnier w Paryżu

Warto dodać, że starającego się naśladować wiernie wzory przeszłości historyzmu nie należy mylić z eklektyzmem, który dopuszczał łączenie w jednej budowli elementów różnych stylów, osiągając czasami zadziwiające efekty.

H. Majewski, Pałac Izraela Poznańskiego w Łodzi

< Bawarski zamek Neuschwanstein, symbol Disneylandu