uwaga: ikony poniżej odsyłają do odrębnych stron tematycznych

ARTS&CRAFTS	CHICAGO SCHOOL	DOMY PRERIOWE	AMSTERDAM SCHOOL	WENDINGEN	ART-DECO	STREAMLINE
	FUTURYZM	DE STIJL	KONSTRUKTYWIZM	BAUHAUS	INTERNATIONAL
	MODERNIZM	POSTMODERNIZM	HIGH-TECH	DEKONSTRYKTYWIZM	REGIONALIZM
PETER BEHRENS	WALTER GROPIUS	LE CORBUSIER	MIES VAN DER ROHE	FRANK L. WRIGHT	C.F.A. VOYSEY	ANTONIO SANT'ELIA
C. R. MACINTOSH	ANTONIO GAUDI	HENDRIK BERLAGE	MICHEL DE KLERK	BRUNO TAUT	C. VAN ESTEREN	EL LISSITZKY
		B. FULLER	ALVAR AALTO	RICHARD GEHRY

Historia architektury rozumiana jako logiczne następstwo kolejnych etapów rozwoju architektury to jedno, a historia architektury rozumiana jako zapis etapów tego rozwoju to rzecz zupełnie inna, a to dlatego, że architekturę tworzą architekci, a historię architektury piszą krytycy architektury i sztuki. Architektura rozwija się w ten sposób, że najpierw powstaje koncepcja, a potem architekci, mniej lub bardziej świadomie znajdują odpowiednie środki wyrazu i tworzą nowe dzieła. Historia architektury powstaje w odwrotniej kolejności - najpierw są dzieła, dopiero potem krytycy odnajdują w nich jakiś wspólny mianownik, rozpoznają źródła inspiracji, tworzą teorie i klasyfikacje.
Architektura to fakty, historia architektury to zawsze interpretacja faktów.

Z wielu względów tak się stało, że historia architektury XX wieku jest historią klasycznego (funkcjonalistycznego) modernizmu i jego antytezy - postmodernizmu, obok których rozwijały się własnym rytmem inne kierunki. Kierunki te w okresie ich krótkiego rozkwitu mogły nawet dominować, ale z biegiem czasu zostały zepchnięte na margines, ponieważ na kilka dziesięcioleci rozwój architektury określiło specyficznie ukształtowane myślenie modernistyczno-funkcjonalistyczne.
Modernistyczny funkcjonalizm podniesiono niemal do rangi religiinej doktryny, i to kosztem deprecjonowania kierunków alternatywnych. Symbolem tego trendu był "Ornament i zbrodnia" Adolfa Loosa. Siła praktycznego oddziaływania modernizmu wzrosła gigantycznie w wyniku "historycznego przypadku", jakim była wojna światowa, która spowodowała emigrację klasyków modernizmu do Stanów Zjednoczonych, a powojenna architektura amerykańska odgrywała taką rolę, jaką odegrał w sztukach czystych ekspresjonizm abstrakcjonistyczny Jacksona Pollocka - stała się drogowskazem.
Modernistyczna koncepcja urbanistyczna (Karta Ateńska) poniosła fiasko, a formalny język geometrycznego abstrakcjonizmu okazał się dla architektury przemysłowej zbyt wyrafinowany - ogłoszono więc upadek modernizmu, ale wyjścia z programowego impasu nie próbowano znaleźć wracając wprost do punktu wyjścia, ale można było zrobić to nie-wprost. Postmodernistyczne przeprosiny z ornamentem odbyły się w groteskowej scenografii Las Vegas - miasta-kasyna zbudowanego przez gangsterów. Adolf Loos śmieje się zza grobu z "dekorowanej budy" Roberta Venturiego, a Frank Gehry śmieje się z nich obydwóch i z architektury. Nie smieją się tylko historycy architektury, bo - trodno przyznać, ale - i Loos i Venturi i Gehry mają rację.