CATAHOYUK - SKARA BRAE

Jako najstarsze meble w historii ludzkości wymienia się zwykle kamienne regały/ołtarze z neolitycznego osiedla Skara Brae na Orkadach (3100-2500 pne) i w historii meblarstwa trzeba je odnotować, bo jakkolwiek wybór odpowiedniej wielkości kamienia na siedzisko nie czyni jeszcze kamienia krzesłem, to stworzenie z wielu starannie dobranych kamieni konstrukcji o jednoznacznie czytelnym przeznaczeniu ekspozycyjnym (lub magazynowym) oznacza już myślenie kategoriami profesjonalnego projektanta mebli.
Widoczny w centrum kamienny "regał" znajduje się na wprost wejścia do pomieszczenia, co wskazuje na jego prawdopodobną funkcję kultową (ołtarz, stół ofiarny?). Podobno osiedle w Skara Brae zachowało się w bardzo dobrym stanie, z jego prostego i logicznego układu można więc wnioskować, że neolityczni mieszkańcy wcześniej określili swoje potrzeby wnętrzarskie, niż opanowali sztukę produkcji złożonych mebli.

Jednak najstarszym znanym meblem jest prawdopodobnie tron bogini-matki z Catalhoyuk z ok. 5500 r. pne.
Trudno oczywiście stwierdzić z całą pewnością, czy dwie lwice służące za podłokietniki są elementami rzeczywistego lub wyimaginowanego przez artystę mebla, ale to, że postać kobiety siedzi a nie stoi, że przestrzeń pod pośladkami jest wypełniona (a więc siedzi na jakimś postumencie), oraz schematyczno-symetryczne rozstawienie zwierząt pozwalają na przypuszczenie, że są one częścią symbolicznego tronu.
Jeśli taka interpretacja jest słuszna, to tron z Catalhoyuk jest prototypem królewskiego tronu odtwarzanym przez następnych siedem tysiącleci. Zwierzęta symbolizujące cechy władców (lub ich bóstwa opiekuńcze) pojawiają się w tronach zarówno egipskich faraonów jak i monarchów epoki nowożytnej (Napoleon).

EGIPT

Meblarstwo starożytnego Egiptu jest nie tylko zamkniętym rozdziałem historii sztuki i cywilizacji, ale źródłem inspiracji dla projektantów kolejnych epok. Sztuka i wzornictwo egipskie miały kilka renesansów, a ostatni wielki powrót motywów egipskich miał miejsce w latach 20-tych XX wieku w stylu art-deco.
Wiedzę o egipskim meblarstwie czerpiemy (oprócz grobowych i świątynnych malowideł) z dwóch wspaniałych zbiorów mebli, przedmiotów codziennego użytku, biżuterii itp. - grobowca matki faraona Cheopsa, królowej Hetepheres I z czasów IV dynastii (2613-2494 pne) i grobowca faraona Tutenchamona z XVIII dynastii (rządził w latach 1333-1323 pne).
Z czasów pierwszej dynastii władców egipskich zachowały się zaledwie szczątki mebli (ramy łóżek) w grobowcu w Gebelein (koło Teb), natomiast meble odkryte w grobowcu królowej Hetepheres umożliwiły wykonanie dobrych rekonstrukcji tronu, łoża i lektyki, a skarbiec grobowca Tutenchamona kazał się właściwie "domem towarowym" pełnym najróżniejszych sprzętów i autentycznych skarbów o ogromnej wartości artystycznej i materialnej.
Grobowiec Tutenchamona odkryto w 1922 r. (stąd wielki wpływ odkrycia na stylistykę rodzącej się art-deco) i znalezione tam skarby prezentowano na wielu kolejnych wystawach, ale wielką wystawę objazdową przedstawiającą większość skarbów rozproszonych po muzeach całego świata zorganizowano dopiero w 1972 r. (pierwsza w British Museum).
Zestawienie na jednej stronie najważniejszych, zachowanych lub zrekonstruowanych mebli pozwala na zorientowanie się w egipskim sposobie myślenia o meblach, traktowanych nie jak zwykłe przedmioty mająće ułatwić życie, ale jako elementy pewnego bardzo rygorystycznie opracowanego ceremoniału - z tym zastrzeżeniem, że są to niemal bez wyjątku przedmioty należące do faraonów i złożone wraz z nimi do grobu, a więc spełniające w mniejszym stopniu funkcje użytkowe, w większym zaś symboliczne.
Funkcja symbliczna mebla nie musi stać w sprzeczności z jego funkcją użytkową. Królewski tron nie jest wprawdzie klubowym fotelem i nie służy wielogodzinnemu wylegiwaniu się w wygodnej pozycji, ale podkreślaniu monarszej godności, jednak w przypadku mebli egipskich mamy do czynienia z meblami jednoznacznie niewygodnymi. I nie wynika to z nieumiejętności rzemieślników, bo wiele z zachowanych obiektów to przykłady prawdziwego mistrzostwa wykonawczego. Krzesła i stołki o bardzo niskich siedziskach a przede wszystkim łóżka o pochylonych leżyskach, wyposażone w wysokie i twarde podpórki pod głowę i płyty zabezpieczające śpiącego przed zsunięciem, a przy tym wykonane z niezwykłą starannością świadczą o tym, że niewygoda tych mebli była świadomym wyborem. Musiała więc czemuś służyć, a świadomie wybrana niewygoda mogła służyć wyłącznie jednemu - nieustannemu hartowaniu ciała i przypominaniu faraonowi o jego wyjątkowej pozycji i misji. Wydaje się to interpretacją uzasadnioną, ponieważ wśród zachowanych zabytków zdarzają się sprzęty pospolite o ergonomicznych proporcjach.

SKRZYNIE, KOMODY, KASKETY

Do czasów nowożytnych skrzynia była podstawowym meblem do przechowywania wszelkiego rodzaju cennych przedmiotów, odzieży, ksiąg, biżuterii, broni itp. i z niej rozwinęły się wszystkie późniejsze formy komód, szaf, i kredensów. Większość egipskich mebli skrzyniowych ma jednak typowe dla kufra odchylane wieko, a szuflada należy to absolutnych wyjątków (pojawia się w satołach do gry - poniżej).
Oprócz skrzyń drogocennych, ale o użytkowym charakterze, w formie skrzyni wykonywano również przedmioty kultowe i rytualne, jak przedstawione poniżej skrzynie kanopiczne (grzebalne) czy sanktuaria.
Warto zwrócić uwagę na to, że o ile skrzynie użytkowe są zwykle meblami stacjonarnymi, to zarówno skrzynie grzebalne jak i sanktuaria (przynajmniej te znalezione w grobowcu Tutenchamona) mają asymetryczne, drewniane płozy. Być może ciągnięto je w czasie obrzędów i procesji.

STOŁY

Ponieważ meblarstwo egispkie osiągnęło bardzo wysoki, porównywalny z nowożytnym, poziom artystyczny i rzemieślniczy, dziwi w nim jednak niemal zupełny brak stołów. Nawet na zachowanych malowidłach i płaskorzeźbach sprzęt ten pojawia się bardzo rzadko, najczęściej jako mebel "ekspozycyjny" (w tym celu używano również zwykłych stołków), ale nigdy jako stół "biesiadny" (pierwsze wyobrażenie stołu zastawionego potrawami pochodzi dopiero z czasów etruskich).
Stołów biesiadnych nie ma nawet na malowidłach przedstawiających egipskie przyjęcie, na którym służący roznoszą napoje gościom siedzącym na krzesłach.
Również na malowidłach przedstawiających pracujących rzemieślników stół występuje wyłącznie jako postument, ale nie jako stół roboczy. Obrabiane przedmioty trzymano w rękach lub opierano o ziemię.

Jedyny wyjątek stanowią stoły do gier przypominających warcaby i szachy. Jeden z takich stołów przedstawiony jest na malowidle królewej Nefertari, przykła drugiego znaleziono w grobowcu Tutenchamona.