• W epoce renesansu zmianie uległy wszystkie dziedziny życia. Zmieniła się struktura i zabudowa miast (wynalazek armaty uczynił zbędnymi wysokie fortyfikacje), struktura społeczna (średniowieczne rycerstwo tworzyło rodzący się stan szlachecki a własne prawa zdobywało mieszczaństwo) i źródła bogactwa (zyski z handlu i rzemiosła zastępowały łupy wojenne). Wszystkie te zmiany powodowały wzrost zapotrzebowania na budowę domów i mieszkań i ich wyposażenie. Styl nowej architektury określali oczywiście artyści związani z dworami monarchy i elity finansowej, a głównym nurtem był nawrót do tradycji antyku i jego estetycznych konwencji.
• We wczesnym meblarstwie renesansowym zmieniał się tylko zestaw motywów zdobniczych i proces ten trwał najdłużej w Anglii (gotyk pozostał zresztą ulubionym stylem Anglików), a dekorowane akantem kolumienki sąsiadowały z gotyckim, snycerskim motywem kurtynowym. Dopiero pod koniec XVI w. nastąpiła zasadnicza zmiana jakościowa. Polegała ona na tym, że o ile we wcześniejszych meblach (zarówno gotyckich jak i wczesnorenesansowych) na okres ich pochodzenia wskazuje "doklejony" do prostej formy motyw zdobniczy (w gotyku np. rzeźbiona kurtyna lub maswerk, w renesansie np. liść akantu czy "wole oczka"), to w meblach dojrzałego renesansu wyznacznikiem stylu jest forma elementu konstrukcyjnego. Mówiąc obrazowo - w meblu gotyckim architektoniczny maswerk jest wyłącznie dekoracją, natomiast w meblu renesansowym dekoracyjnie opracowana kolumna jest również nogą lub elementem przestrzennej struktury. Stąd właśnie bierze się wrażenie (szczególnie w odniesieniu do mebli skrzyniowych), że meble renesansowe są właściwie budowlami, tyle tylko, że mniejszymi i innym służącymi celom. Budowla taka ma piętra i architektonicznie opracowane podziały pionowe, najczęściej zgodne z wewnętrznymi podziałami przestrzeni mebla.
• Teoretycy renesansu usiłowali zastąpić metafizyczną stylistykę gotyku (konstrukcja gotyckiej katedry przeczy prawom ciążenia) prostotą i racjonalnością greckiego i rzymskiego antyku, w których ciężar przekrycia niesiony jest przez rząd solidnych kolumn albo litą ścianę. Doskonałą nowożytną interpretację architektonicznego antyku przedstawił Andrea Palladio (1508-1580), ale jej podstawy stworzył Sebastiano Serlio (1475-1554), autor traktatu o architekturze i twórca wzorowanego na łuku triumfalnym motywu zwanego serliana, czyli trzyczęściowego otworu składającego się z centralnego otworu zakończonego łukiem i dwóch bocznych otworów prostokątnych o wysokości równiej prostokątnej części otwory centralnego (z lewej strony loggia rozwiązana jako serliana w Palazzo Te).
• W 1415 r. w szwajcarskim klasztorze St. Gallen odnaleziono zapomniane, a raczej lekceważone dzieło Witruwiusza "O architekturze ksiąg dziesięcioro", a w 1452 r. Leon Battista Alberti wydał opartą na nim pracę „De Re Aedificatoria“, w której szczególny nacisk położył na znaczenie harmonii jako współbrzmienia wszystkich elementów składowych, decydującego o pięknie całości. Przypomnienie witruwiańskich zasad budownictwa (księgi Witruwiusza nie miały ilustracji) przyczyniło się do studiowania zachowanych zabytków architektury antycznej i ich kompozycji, a doświadczenia przeniesione nie tylko na architekturę, ale i na meblarstwo nadały meblom dojrzałego renesansu wyjątkową szlachetność proporcji. Właśnie harmonia elementów tworzących kompozycyjną całość jest najmniej uchwytną, ale być może najważniejszą cechą meblarstwa renesansowego.
• Renesans jako styl artystyczny zrodził się w medycejskiej Florencji i do wielu krajów dotarł ze znacznym opóźnieniem ulegając wpływom kultur miejscowych i ważnych wydarzeń historycznych. Również historia meblarstwa renesansowego odzwierciedla zarówno prawidłowości ogólne jak i miejscową specyfikę Francji, Hiszpanii, Flandrii, Anglii czy Niemiec. Zorientowanie się w kolejności faz w poszczególnych krajach ułatwi tablica chronologiczna, a podstawową terminologię wyjaśnia słownik znajdujący sie na końcu strony.

Najistotniejszą cechą typowego krzesła renesansowego jest umieszczone tuż przy podłodze, ramowe stężenie nóg. Pierwotnie tworzyły je najniższe, poziome belki konstrukcji panelowej zamykające jednocześnie ramę dolnych paneli. Po usunięciu paneli belki te spełniały już tylko funkcję stężenia i albo tworzyły leżącą na podłodze ramę, w której gniazdach zakotwione były nogi, albo łączyły gniazda wykonane w nogach na większej wysokości.
Ramowe, szczególnie nisko umieszczone stężenie daje wrażenie solidności, ale i ciężkości, dlatego projektanci używali całej pomysłowości aby zwiększyć optyczną lekkość mebli i wprowadzali różne odmiany stężeń wiążących wszystkie cztery nogi, ale udające, że tak nie jest. Przykłady krzeseł angielskich z pierwszej połowy XVII wieku pokazują stężenia dwupoziomowe, w których nogi przednie związane są w górnym, a nogi tylne w dolnym pasie. Dalszy krok w ewolucji stanowiło stężenie w kształcie liter "L" lub "H", w którym dwie belki łączące nogi przednią i tylną spinała tylko jedna belka poprzeczna. Czasami belkę tę umieszczano między przednimi nogami i stanowiła ona wtedy dodatkowy element zdobiony, czasami zaś w połowie głebokości krzesła.
W późnym renesansie (albo wczesnym baroku) pojawiły się stężenia w kształcie litery "X", ale zmianie nie uległa zasada utrzymania pozycji czterech nóg umieszczonych w narożnikach prostokąta. Zasada ta obowiązywała przez całą epokę baroku i dopiero w okresie francuskiej regencji pojawiły się pierwsze krzesła, w których nogi w ogóle nie były stężone. Całkowity brak stężeń będzie główną cechą krzeseł rokokowych.

cdn...

• Po zatopionym w kontemplacji i - w materialnym sensie - nieco siermiężnym gotyku renesans stworzył nie tylko nową estetykę, ale i nowe rodzaje mebli, odpowiadające potrzebom ludzi poświęcającym coraz więcej uwagi sprawom doczesnym. Jeśli historię meblarstwa ilustrujemy dwoma-trzema obrazkami, wybieramy przykłady najbardziej typowe, ale tworzymy wtedy zbyt abstrakcyjne uogólnienie i gubimy urodę różnorodności. Jeśli natomiast chcemy wniknąć w szczegóły, pojawia się takie mnóstwo odmian pojęcia "mebel renesansowy", że czasami trudno znaleźć ich wspólny mianownik.
  Chyba najklarowniejszy obraz meblarstwa renesansowego można stworzyć przeglądając przykłady poszczególnych rodzajów mebli w zależności od czasu i miejsca ich powstania.

Najprostszym w konstrukcji i najłatwiejszym do wykonania meblem do siedzenia jest trójnożny stołek z toczonymi nogami. Jest on również zawsze stabilny i nie wymaga równego podłoża. W średniowieczu wynaleziono tokarkę z napędem nożnym i zapewne już wtedy stołki takie były popularne. Taki właśnie stołek stał się podstawą konstrukcji krzeseł toczonych (o nich dalej), ale w epoce renesansu używano konstrukcji nieco innych.
Ze względu na antyczny rodowód najcharakterystyczniejszy był tzw. stołek kurulny o dwóch parach krzyżujących się nóg przednich i tylny połączonych dolnym stężeniami, osią i elastycznym siedziskiem wykonanym najczęściej ze skóry. Krzyżakowy stołek kurulny był podstawą konstrukcji krzeseł krzyżakowych (nożycowych).
Drugim typem stołka był właściwie jeszcze średniowieczny stołek skrzyniowy zbudowany z siedziska mocowanego drewnianymi kołkami do skrzyni wykonanej z desek. Mogła to być zamknięta skrzynia zbudowana z czterech desek lub konstrukcja uproszczona, złożona z dwóch szerokich nóg spiętych pod siedziskiem jednym lub dwoma węższymi stężeniami. Prosty stołek skrzyniowy dał początek krzesłom skrzyniowym, a konstrukcja prostsza krzesłom zwanym sgabello (o nich dalej).
Trzecim rodzajem był stołek o toczonych nogach i konstrukcji gniazdowo-czopowej z dolnym stężeniem wiążącym nogi tuż przy podłodze i górnym, wykonanym zwykle z szerszych desek tworzących tzw. fartuch i najczęściej zdobionych snycerką. Konstrukcja czopowa umożliwiała wypełnianie jej płycinami nazwanymi panelami, dając początek konstrukcji panelowej i krzesłom panelowym.

Ława wydaje się meblem prozaicznym i w istocie jest ekonomiczną wersją wieloosobowego, pozbawionego oparcia stołka towarzyszącego zwykle stołowi refektarzowemu w klasztornych jadalniach. W najprostszej wersji wszystkie elementy ławy wykonywane były z szerokich desek, a typowa ława renesansowa ma toczone nogi związane stężeniem w kształcie litery H i deskowaną, łączoną czopami oskrzynię, której dłuższe fartuchy dekorowano snycerką. Takich ław używano również w nawet bardzo zamożnych domach, ponieważ krzesło w dalszym ciągu było meblem drogim, wyjątkowym i przysługiwało wyłącznie gospodarzowi i gościom honorowym. Jako szerokiego, kilkuosobowego mebla do siedzenia używano skrzyń, trudno przy tym orzec, czy średniowieczna, skrzyniowa mnisia ława powstała właśnie w wyniku rozbudowy prostej skrzyni, czy też przestrzeń pod siedzeniem ławy panelowej zamieniono w pojemnik przez zastosowanie uchylnego siedziska.
Na pewno ewolucję od skrzyni do ławy przeszła włoska skrzynia ślubna cassone, do której dodano podłokietniki, oparcie, a czasami cokół tworzący podnóżek. Powstała w ten sposób ława nazywana cassapanca była bogato zdobionym, honorowym siedziskiem. Podobno ten wywodzący się ze skrzyni mebel przytwierdzano do ściany i podłogi i od tej pory nie należał on już do majątku ruchomego, ale był częścią domu i w przypadku jego sprzedaży przechodził na własność nabywcy nieruchomości.

Również stół wydaje się meblem oczywistym co do konstrukcji i przeznaczenia, ale to tylko pozór, bo renesans był okazją do stworzenia nowych form tego prostego urządzenia. We wczesnym renesansie włoskim powrót do antycznej ornamentyki był łatwiejszy i nastąpił szybciej, niż wypracowanie nowych, harmonijnych form. Z jednej strony próbowano powrócić do tradycji kamiennych (marmurowych) stołów o prostokątnych blatach (używano takich w Pompejach), z drugiej zaś starano się tworzyć stoły okrągłe, zgodnie z teorią uznającą plan centralny za idealny schemat kompozycyjny.
W XVI wieku wykonywano nieliczne stoły drewniane wywodzące się z późnogotyckich stołów skrzyniowych (z pojemnikiem pod uchylnym blatem), oraz znacznie liczniejsze wersje stołów kozłowych będących właściwie powiększonymi ławami o dwóch szerokich nogach spiętych różnymi układami stężeń. Nogi takich stołów przypominały nogi krzeseł typu sgabello, ale całość nie tworzyła jeszcze zwartej, estetycznie przekonywającej kompozycji. Właściwy rozwój stołów renesansowych przebiegał dwiema drogami, które można określić jako klasyczną i manierystyczną.
Stół manierystyczny wywodził się ze stołu kozłowego, miał spięte wzdłużnym stężeniem dwie szerokie nogi, zwykle profilowane w kształcie litery X, co przy wąskiej "talii" dawało szeroką bazę dla blatu i szerokie podparcie. Nogi i stężenie wzdłużne mogły być opracowane z zastosowaniem oszczędnych elementów zapożyczonych z architektury klasycznej (półłuki, kolumny z głowicami itp.), albo bogato i fantazyjnie rzeźbione, ale o manierystycznym charakterze kompozycji nie decydował detal, ale właśnie sposób podparcia ciężkiego blatu - z punktu technicznego punktu widzenia całkowicie stabilny i pewny, ale estetycznie chwiejny, wprowadzający napięcie sprzeczne z klasyczną zasadą renesansu. Specjalistami w produkcji takich stołów byli Wenecjanie (tam również produkowano najbardziej fantazyjnie rzeźbione sgabelli), a we Francji twórcą własnego stylu był Hughes Sambin.
Stół renesansowy klasyczny wywodził się ze stołka o konstrukcji czopowej, miał cztery nogi spięte dwoma dookolnymi stężeniami, z których dolne umieszczone było tuż nad podłogą, a górne tworzyło oskrzynię mogącą mieścić szufladę. Czasami dolne stężenie było właściwie samodzielną, spoczywającą na podłożu ramą, w której zakotwione były dolne zakończenia nóg. Nawet jeśli krótsze boki konstrukcji wypełnione były dodatkowymi elementami imitującymi architektoniczny porządek, cała konstrukcja tworzyła solidny i optycznie stabilny prostopadłościan. To nisko zawieszone, ramowe stężenie nóg występujące zarówno w renesansowym stołku czopowym i w dolnych częściach renesansowych krzeseł stanowi najbardziej charakterystyczną cechę typowego mebla renesansowego, a na czas i miejsce powstania mebla wskazuje opracowanie detalu, zmieniające się w zależności od fazy stylu i regionalnych preferencji.
Fantazyjna, bogata snycerka typowa jest dla późnego meblarstwa weneckiego, manierystycznego stylu burgundzkiego Hughesa Sambina i dla meblarstwa flamandzkiego. Stosowanie klasycznych podziałów i elementów porządków architektonicznych preferowali meblarze rzymscy i stolarze francuscy tworzący pod wpływem stylu rodziny Du Cerceau i Jeana Goujon tzw. stylu Ile de France. W Anglii elżbietańskiej do zdobienia mebli z upodobaniem stosowano elementy baniaste w rodzaju cup and cover modelowane na wzór antycznych waz z pokrywą. Z czasem motyw ten uległ wyszczupleniu, a w czasach jakubiańskich (pierwsza połowa XVII w.) znacznie częściej stosowano nogi toczone, początkowo w formie tralek i wersji wrzecionowej, później jako elementy toczone spiralnie, co można już traktować jako zapowiedź baroku.

Pierwszym meblem kubaturowym przeznaczonym do transportu i przechowywania różnych przedmiotów były skrzynia i kufer. Różnica między nimi sprowadzała się do lepszego przystosowania kufra do transportu (uchwyty), a skrzynie traktowano jako stałe wyposażenie wnętrza, służące również za stół, ławę na nawet łóżko. Różnica była więc umowna - królowa angielska Elżbieta I (rządziła do 1603 r.) miała kilka własnych zamków i w każdym spędzała kilka miesięcy podczas cyklicznych, corocznych podróży po królestwie i właściwie cały dobytek ruchomy (łącznie z meblami, arrasami i ulubionymi obrazami) wędrował wraz z dworem.
Skrzynia przeszła ewolucję dając początek niemal wszystkim meblom kubaturowym. Dla ułatwienia dostępu do przechowywanych przedmiotów górną dodano dolne szuflady, uchylny blat zastąpiły drzwi boczne, dla ułatwienia sortowania przedmiotów dodano wewnętrzne półki, a ze względów praktycznych skrzynie spiętrzano lub ustawiano na stojakach.
Inną drogę ewolucji przeszła florencka cassone (wielka skrzynia) - niezwykle bogato zdobiona skrzynia ofiarowywana pannie młodej w prezencie ślubnym i zawierająca prawdopodobnie wyprawę. Produkowana już w późnym średniowieczu otrzymywała w okresie renesansu wyjątkową oprawę rzeźbiarską i malarską, wykonywaną przez największych mistrzów epoki (Ucello, Botticelli). Wiele wspaniałych dzieł należących do historii malarstwa powstało w tak prozaicznym celu, jak dekoracja cassone, czego przykładem jest obraz Sandro Botticellego z 1483 r. przedstawiający Wenus i Marsa.
Cassone była reprezentacyjnym meblem wczesnego i dojrzałego renesansu. W połowie XVI wieku, gdy ze zwykłej skrzyni wykształciły się różne meble kubaturowe, do cassone dodano poręcze i oparcie i stała się ona honorowym siedziskiem zwanym cassapanca. Ta z kolei była jednym z prototypów późniejszych kanap.

Na początek trzeba ustalić terminologię, bo jest w niej ogromne pomieszanie pojęć.
Cupboard znaczy dosłownie "półka na filiżanki", cabinet oznacza właściwie każdy mebel skrzyniowy, credenza to pierwotnie stojący przy ołtarzu stolik (lub półka) na naczynia i wino mszalne, a buffet to wąski stół lub niska szafka stojąca pod ścianą pokoju jadalnego, mieszcząca przyprawy, zastawę i bieliznę stołową i służąca do przygotowywania potraw do serwisu. Słowo desk oznacza zarówno biurko z kolumnami szuflad jak i stół do pisania (writing table), a nawet tzw. sekreterę czy jej mniejsze wydanie - sekretarzyk.
W obszernej i dość swobodnie opracowywanej literaturze fachowej (głównie obcojęzycznej, bo w polskim języku opracowań jest niewiele) te same słowa używane są do oznaczania zupełnie różnych mebli i nawet renomowane słowniki dopuszczają np. tłumaczenie słowa credezna jako bookcase. Oznacza to, że - nawet uwzględniając ubogość polskiego słownictwa meblarskiego - jesteśmy tak samo mądrzy (albo równie głupi) jak reszta świata, ale przynajmniej o tym wiemy i możemy sobie pozwolić na odrobinę zdrowego rozsądku.
Ponieważ nie mam podstaw do proponowania polskiego nazewnictwa meblarskiego, na potrzeby tej historii stosujemy pewne uproszczenie. I tak:
kabinet to każdy duży mebel przestrzenny, którego nie można określić inną, szczegółową nazwą. Szczególnie mebel o znacznej ilości niewielkich skrytek zamykanych drzwiczkami lub szuflad, nie będący częścią (nastawą) większego mebla (np. sekretery)
szafka to każdy mały mebel przestrzenny (kabinet) zamykany drzwiczkami,
szafa to każdy duży mebel przestrzenny przeznaczony do przechowywania odzieży wiszącej lub innych przedmiotów układanych na półkach, którego główna część jest zamknięta drzwiami, nawet jeśli ma dodatkowy pas szuflad itp.,
kredens to
bufet (sideboard) to płytki, szeroki stół z szufladami i dolną półką lub niska szafka bez nóg stojąca pod ścianą. Zwykle służy do przechowania zastawy i przygotowywania potraw do serwisu, ale może być również meblem ekspozycyjnym.
biurko to stół do pisania z dużym blatem i szufladą (writing table) często wyposażony w jedną lub dwie sekcje szuflad bocznych. Sekcje szuflad mogą stanowić samodzielne podparcia blatu roboczego,
sekretera to najczęściej wysoki, dwupoziomowy kabinet z szufladami w części dolnej i uchylnym blatem do pisania, stanowiącym często zamknięcie części górnej.
sekretarz/yk to niewielkie biurko na czterech nogach z niską nastawą zajmującą tylną część blatu i zawierającą półki i szuflady. Nastawa może być zamykana uchylnym blatem roboczym, roletą itp. Duży sekretarz we Francji nazywano biurem (bureau).
komoda to niski i średni kabinet z kolumną szuflad lub złożony z szafki zamykanej drzwiczkami (zwykle dolnej) i szuflad/y, powstał ze skrzyni wyposażone w kolumnę szuflad (chest-of-drawers = skrzynia-z-szufladami)
praska (press, linen-press) to wysoka komoda z kolumną kilku szuflad przeznaczonych do przechowywania bielizny. Praska empirowa (regencyjna) nazywana była niekiedy szyfonierą,
toaletka to stolik z szufladami i/lub nastawą, podobny do sekretarzyka, wyposażony w najczęściej obrotowe lustro i służący jako mebel toaletowy
witryna do przeszklony z przodu i z boków mebel służący do ekspozycji cennych przedmiotów. Witryna jest zawsze przeszklona (vitrum = łac. szkło). Regał/lik służący do ekspozycji zastawy stołowej nazywany jest serwantką i nie musi być przeszklony,
biblioteka/czka to szafa zamykana drzwiami do przechowywania i ekspozycji księgozbioru. Biblioteka może mieć dwa poziomy - dolny z szufladami lub drzwiami litymi i górny z drzwiami przeszklonymi.
Inne meble o często nietypowym przeznaczeniu najlepiej opisywać nazwami używanymi w językach krajów ich pochodzenia.

Większość mebli przestrzennych (kubaturowych) powstała w wyniku modyfikacji skrzyni, w której zamiast uchylnego blatu górnego do zamknięcia zastosowano boczne drzwiczki skrzydłowe (zawiasy pionowe) lub boczną klapę (dolny zawias poziomy) służącą po uchyleniu jako blat roboczy. Wiele mebli (podobnie jak skrzyń) składało się z przestrzeni zamkniętej drzwiczkami i jednej lub kilku szuflad. W czasach częstych zmian siedzib (wędrówki królewskich i arystokratycznych dworów) skrzynie takie dla wygody użytkowania stawiano na stojakach (chest-on-stand = skrzynia-na-stojaku).
Komplikacja wewnętrznego podziału mebla powodowała komplikację podziałów zewnętrznych, oraz pojawienie się znacznej ilości drzwi i frontów szuflad, które projektanci starali się uporządkować i poddać jakiejś estetycznej dyscyplinie. W epoce renesansu taką nadrzędną zasadą stały się antyczne porządki architektoniczne z cokołem, system podpór (kolumn/pilastrów), belkowanie i zwieńczeniem i ich charakterystycznym opracowaniem rzeźbiarskim (głowice, kanelowania, kariatydy, zestaw drobnych elementów zdobniczych).
Stosując duże uproszczenie można powiedzieć, że renesansowy mebel skrzyniowy był budowlą złożoną z pomieszczeń zamkniętych oknami (drzwi i fronty szuflad) i pomieszczeń otwartych (półki jako odpowiedniki loggi) oddzielonych elementami konstrukcyjnymi (kolumny, pilastry, belkowanie). Front i boki mebla stanowiły elewacje mające cokół, pasy otworów dzielonych podporami, belkowanie i wieńczący kondygnacje gzyms (w przypadku mebli niskich) lub zwieńczenie (pediment) w meblach wysokich.
Każdy mebel przestrzenny można uznać za taką budowlę, ale w meblach renesansowych jej architektoniczna struktura była szczególnie podkreślona i zaakcentowana motywami czerpanymi z architektury antycznej.
Ten uproszczony schemat można sformułować z perspektywy czasu - w epoce renesansu realizowany był w znacznej mierze intuicyjnie (naukowe traktaty o architekturze starożytnej upowszechniły się, gdy renesans był w szczytowym punkcie rozwoju), a często w sposób stanowiący jego świadome zaprzeczenie - czego przykładem jest meblarstwo manierystyczne. Jednak nawet manierystyczne zdobnictwo nadające meblom bardziej rzeźbiarski niż architektoniczny charakter nie zaciera czytelności podziałów.

Przygotowanie szczegółowe omówienia licznych i bardzo różnych przykładów renesansowych mebli skrzyniowych trochę potrwa, ale samodzielna, uważna ich analiza i porównanie dat (tych, które udało się ustalić) nasuwają zasadniczy wniosek, że w całym meblarstwie renesansowym najpierw próbowano określić cechy stylu, potem, gdy stał się on już dojrzały i czytelny następowało znużenie i poszukiwanie alternatywy - taką próbą był manieryzm, a jeszcze później, gdy manierystyczne rozpasanie spowodowało przesyt, projektanci powracali do klasycznej klarowności, zbliżając się już do tego, co później sformułowali Francuzi jako styl Ludwika XIII, który nie wiadomo, czy był późną odmianą renesansu czy bardzo wczesną wersją baroku. Zapewne i jednym i drugim.

Angielskie Great Bed of Ware, czyli Wielkie Łoże z Ware z końca XVI wieku jest nieco karykaturalnym (ze względy na wielkość) przykładem typowego łoża renesansowego, tzw. łoża na czterech słupach (four posted bed). Idealne łoże czterosłupowe powinno mieć cztery słupy podtrzymujące baldachim a właściwie strop zwany w Anglii tester, ale w większości łóżka angielskie miały dwa bardzo starannie opracowane słupy stojące "w nogach", a tester z drugiej strony podtrzymywany był przez również bogato zdobione wezgłowie.
Angielską specjalnością renesansową (chociaż wymyśloną prawdopodobnie przez Flamandów) były podpory zdobione bulwiastymi formami przypominającymi wazę z pokrywą, zwane cup and cover. Ten element pojawiał się również w nogach stołów i podporach kredensów, ale odróżniał jedynie meble angielskie od innych mebli renesansowych. Cechą epoki było właśnie łóżko z płaskim, sztywnym, kryjącym całe leżysko stropem, czasami opracowanym jak renesansowy sufit kasetonowy.
Oczywiście należy pamiętać o tym, że style regionalne zawsze znacznie modyfikowały typ wzorcowy, a raczej że ten wzorcowy typ zwykle bywał określany po fakcie jako wypadkowa odmian regionalnych, oraz o tym, że historia meblarstwa odnotowuje przede wszystkim meble należące do wąskiej, najzamożniejszej grupy i na podstawie kilku mebli władców i książąt możemy wyrobić sobie zdanie o panujących trendach, które w życiu codziennym miały realizację znacznie skromniejszą.

• Renesans do Francji sprowadził Franciszek I, który poza tym, że był żołnierzem, miał stać się również mecenasem artystów i zapoczątkować wspaniałe zbiory sztuki francuskich monarchów. Franciszek I od początku panowania prowadził kampanie w celu zdobycia północnej Italii i przy tej okazji wszedł w kontakt z włoską sztuką i tamtejszymi artystami. To na jego zaproszenie ostatnie lata życia spędził we Francji Leonardo da Vinci, a znaczne grono włoskich artystów (m.in. del Sarto, Cellini) i rzemieślników zatrudnionych było przy budowie i dekorowaniu królewskiego pałacu. Jeszcze za panowania Franciszka I do Francji przybył Rosso Fiorentino by rozpocząć dekorowanie pałacu w Fontainebleau, a wkrótce dołączył do niego Francesco Primaticcio. Włochami zafascynowany był również następca Franciszka I, Henryk II, za którego rządów do wspomnianych artystów dołączył jeszcze Niccolo dell'Abbate i grupa ta stworzyła tzw. pierwszą szkołę z Fontainebleau. Wpływy włoskie we Francji umocniło małżeństwo Henryka II w Katarzyną Medycejską.
• Trochę innymi drogami wędrował renesans do Anglii, ponieważ w kulturze angielskiej pojęcie renesansu (stworzone zresztą dopiero w XIX wieku przez szwajcarskiego historyka kultury Jacoba Burckhardta) w polskim rozumieniu (kojarzącym odrodzenie z Boną, Sukiennicami, kaplicą Zygmuntowską i wawelskimi krużgankami) w ogóle nie istnieje, albo jest w zasadniczy sposób kwestionowane. Anglicy wypracowali własną chronologię dziejów i w ich nomenklaturze odpowiednikiem włoskiego renesansu jest epoka elżbietańska - i mają po temu podstawy, bo gdy po Sacco di Roma Włochy traciły dominującą pozycję w kulturze europejskiej, w Anglii podnosiła się fala, która na szczyty artyzmu wyniosła Wiliama Szekspira.
• Ciekawym procesem było przenikanie wpływów renesansowych do Flandrii, dokąd trafiły one dwiema drogami: przez Burgundię, gdzie w 1572 r. francuski architekt i meblarz Hughes Sambin (manierysta studiujący w pracowni Michała Anioła) opublikował wzornik architektoniczny, oraz za pośrednictwem artystów flamandzkich, którzy studiowali we Włoszech dzieła Andrea Palladio i Sebastiana Serlio (i traktaty tłumaczone przez Pietera Coecke van Aelst). Ekspresyjny, ciężki styl Sambina i klarowna elegancja palladianizmu złożyły się na rozwój wzornictwa flamadzkiego, które później przeniesie do Francji Peter Rubens.

SŁOWNIK

• pastiglia - misterna, wielowarstwowa technika tworzenia płaskorzeźby lub ornamentu ze specjalnej zaprawy zawierającej gips i dodatki metaliczne. Po korekcie najczęściej złocona
• certosina - włoska nazwa inkrustacji, techniki polegającej na tworzeniu najczęściej mozaikowych obrazów z metali, kości słoniowej, szylkretu, macicy perłowej itp. w wydrążonej powierzchni drewnianej
• arabeska - pochodzący ze sztuki islamu motyw zdobniczy w formie splecionej, stylizowanej wici roślinnej. Często silnie zgeometryzowany
• groteska - ekspresyjny motyw zdobniczy zbudowany z fantastycznych postaci, masek, maszkaronów itp. wywodzący się z antycznych malowideł ściennych
• lozenge - forma rombu (diamentu) często występująca w heraldyce i sztuce zdobniczej
• kartusz - ozdobnie opracowane obramienie znaku heraldycznego, napisu lub obrazu; czasami jako samodzielny motyw zdobniczy
• intarsja - jak certosina
• pietra dura - florencka technika zdobnicza polegająca na tworzeniu obrazów z fragmentów twardych, szlifowanych kamieni pogrążonych w płycie drewnianej i szlifowanych
• pietra commissa - pietra dura wykonana w płycie marmurowej
• sgabello - typ renesansowego krzesła z dwiema poprzecznymi nogami i oparciem wykonanymi z szerokich, najczęściej bogato zdobionych desek
• dantesca - typ renesansowego krzesła wywodzącego się z antycznego krzesła kurulnego, zbudowanego z dwóch par krzyżujących się, serpentynowych nóg wychodzących powyżej siedzisko i połączonych podłokietnikami
• savonarola - typ renesansowego krzesła podobnego do dantesca, ale zbudowanego z wielu par krzyżujących się na wspólnej osi nóg
• panchetto - rodzaj solidnego, trójnożnego stołka z wąskim oparciem
• cassapanca - renesansowa skrzynia z oparciem tworząca ławę, prototyp współczesnej kanapy
• predella - podstawa nastawy ołtarzowej, część gotyckiego (i późniejszych) ołtarza skrzyniowego ustawiana na mensie - stole ołtarzowym
• cassone - popularna w XVI wieku, włoska, bogato zdobiona, renesansowa skrzynia mieszcząca wyprawę panny młodej i traktowana jako prezent ślubny
• stół refektarzowy - wieloosobowy stół z długim blatem, pierwotnie wsparty na kozłach lub krzyżakach spiętych wzdłużnym stężeniem. Używany w klasztornych refektarzach (jadalniach), od których wziął nazwę
• caquetoire - krzesło konwersacyjne; renesansowe krzesło o siedzisku wąskim z tyłu i szerokim z przodu umożliwiającym siadanie kobietom noszącym suknie z wielowarstwowymi spódnicami
• chaise a vertugadin - krzesło z szerokim siedziskiem i bez podłokietników umożliwiające siadanie kobietom noszącym suknie na rusztowaniu; nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa verdugado oznaczającego rodzaj krynoliny
• strapwork - reliefowy ornament powierzchniowy, markowane mocowanie gwoździami, ornament wstęgowy wywodzący się z rollwerku naśladuje nitowane okucia metalowe, najsłynniejszy strapwork Rosso FIorentino w Fontainebleau z 1630 r.
• scrollwork - motyw zdobniczy wykorzystujący kształt spirali, wystęuje w arabesce itp.
• rollwerk - ornament kartuszowo-zawijany, ornament imitujący zwoje z poszarpanymi lub zawiniętymi końcami
• tralka - element architektoniczny, podpora balustrady zbudowana z bazy, dzbanka i plinty
  
• split baluster - zdobiąca powierzchnię półtralka (tralka przecięta na pół wzdłuż osi pionowej)
• cresting - ornament grzebieniowy wieńczący ogrodzenie, płot, balustradę itp.
• splat - pionowa, środkowa część oparcia krzesła oddzielona od jego ramy bocznymi prześwitami

A Handbook of Ornament, Franz S. Meyer, 1898
w opracowaniu...