Krzywoliniowe i asymetryczne rokoko zastąpiło ciężki, kanciasty barok w pierwszej połowie XVIII w., ale proces ten trwał około 40 lat.
Przejściowy styl regencji (poprzedni rozdział) utrzymał się jeszcze w początkach samodzielnej władzy Ludwika XV, który na tronie zasiadł w 1723 r. jako trzynastolatek. Meble o jednoznacznie rokokowym stylu pojawiają się dopiero pod koniec pierwszej połowy XVIII w., gdy metresą Ludwika XV została markiza de Pompadour, i chociaż rokoko francuskie nazywane jest stylem Ludwika XV (Louis Quinze), to ona, będąc aktywnym mecenasem artystów wpłynęła na popularyzację stylu.
Zapowiedzią angielskiego rokoka był styl królowej Anny (Queen Anne style), który trwał znacznie dłużej niż jej rządy (1702-1714) i obejmował również okres panowania Jerzego I (1714-1727), nazywany wczesnym okresem georgiańskim (Jerzy=George). Za rządów Jerzego II (1727-1760) zwanych średnim okresem georiańskim styl królowej Anny przejmował niektóre cechy rozwijającego się w tym czasie palladianizmu, a działalność rozpoczynał Thomas Chippendale, który w 1749 r. przeniósł się do Londynu, a w 1754 r. wydał słynny przewodnik The Gentleman and Cabinet Maker's Director. Ze względu na ogromną popularność tego podręcznika subskrybowanego zarówno przez innych meblarzy jak i angielskie klasy wyższą i średnią, angielskie rokoko nazywane jest stylem Chippendale.

Gilles Marie Oppenord (1672-1742)
Jacques Caffieri (1678-1755)
Antoine Gaudreau (1680-1751)
Charles Cressent (1685–1768)
Gilles Joubert (1689-1775)
Jean-Pierre Latz (1691-1754)
Jacques Dubois (1694-1763)
Francois Cuvillies (1695-1768)
Juste Aurele Meissonier (1695-1750)
Bernard Risenbourgh (1700-1767)
Joseph Baumhauer (+1772)
Pierre Migeon II (1701-1758)
René Michel Slodtz (1705-1764)
Philippe Caffieri (1714-1774)
Pierre Garnier (1720-1800)
Jean Francois Oeben (1721-1763)
Jean Baptiste Tilliard (1723-1798)
Roger Vandercruse (1728-1799)
Jean François Leleu (1729-1807)
Martin Carlin (1730-1785)

Matthias Lock (1710-1765)
Thomas Chippendale (1718-1779)
Henry Copland
Matthias Lock
Thomas Elfe (1719-1775)
Matthias Darly
William Ince (+1804)
John Mayhew (1736-1811)
Robert Manwaring (1760-1770)

Gilbert Ash (1717-1785)
William Savery (1721-1787)
John Goddard (1723-1785)
John Townsend (1733-1809)
John Folwell (1733-1780)
James Gillingham (1736-1781)
Benjamin Randolph (1737-1791)
Benjamin Burnham (1737-1773)
Eliphalet Chapin (1741-1807)
Jonathan Gostelowe (1744-1806)
Thomas Affleck (1745-1795)
Thomas Tufft (1745-1788)
Daniel Trotter (1747-1800)
Thomas Burling (1749-1831)
Elijah Sanderson (1752-1825)
Aaron Chapin (1753-1838)
Ephraim Haines (1755-1837)
Jacob Sanderson (1757-1810)
Adam Hains (1768-)
Henry Connelly (1770-1826)

TECHNIKI ZDOBNICZE

Zastosowanie markieterii i intarsji było niemal powszechne nie tylko we Francji, ale również w Anglii, gdzie stanowiło główną dekorację mebli wobec mniejszej popularności typowych dla francuskiego rokoka zdobień metalowych. Przyczyną, oprócz długiej barokowej tradycji, były względy ekonomiczne. Konstrukcja mebli wykonywana była z tańszego, miejscowego drewna, na które nakładano cienkie warstwy drewna szlachetnego - forniry.
Forniry początkowo produkowano z użyciem precyzyjnych pił otrzymując jeszcze stosunkowo grube warstwy drewna. Później wprowadzono obrabiarki zwane łuszczarkami, na których cienka warstwa forniru zdejmowana byłą za pomocą stałego noża z obracającego się pnia drewna. Odpowiednie przykrawanie i łączenie (najczęściej symetryczne) fornirów o nieregularnym usłojeniu było pierwszym efektem dekoracyjnym fornirowania. Z czasem forniry stały się podstawą innych technik zdobniczych - intarsji i markieterii.
Pierwotnie intarsja polegała na wykonywaniu w powierzchni drewna wgłębień wg szablonu i wklejaniu w nie przycinanych wg tego samego szablonu kawałków drewna o innym kolorze i usłojeniu. Intarsja daje więc dekorację, w której motyw główny ma tło wykonane z drewna konstrukcyjnego. Markieteria polega na naklejaniu na całą powierzchnię drewna konstrukcyjnego (zwykle tańszego) odpowiednio przykrojonych fragmentów szlachetnych fornirów o różnych kolorach i rysunku. W tym przypadku tło wykonane jest również z forniru i drewno konstrukcyjne jest całkowicie zakryte. Markieteria była rozwinięciem zwykłego fornirowania i najczęściej używano jej do tworzenia na całej powierzchni mebla powtarzalnego motywu przypominającego mniej lub bardziej złożone wzory parkietów.
Po upowszechnieniu się produkcji fornirów różnice między intarsją a markieterią zatarły się, a ich odróżnienie zależy nie od techniki, ale od motywu. Jeśli wyraźny, skoncentrowany, nieregularny i często przedstawiający motyw (kwiat, ptak, maska, pejzaż, skomplikowana rozeta) otoczony jest przygaszonym tłem (tło z definicji powinno być przygaszone) to mamy do czynienia z intarsją, Jeśli natomiast powierzchnia pokryta jest układem powtarzalnych elementów i mamy trudności z odróżnieniem tła od motywu głównego, to taki efekt nazywamy markieterią.
Pogrążanie w wyrobionej powierzchni materiału konstrukcyjnego (najczęściej drewna, ale nie tylko) elementów dekoracyjnych z metalu, kości słoniowej, szylkretu, muszli itp. nazywa się inkrustacją (w łacinie crust = błyszczący).

Od lewej: intarsja - drewno w drewnie, motyw wyraźnie odrębny od tła,
markieteria - drewno obok drewna, motyw ciągły, zrównoważony z tłem,
inkrustacja - metal, kamień, muszla itp. (nie-drewno) w drewnie lub inych materiałach,
przykładowa inkrustacja z Taj Mahal - kamienie w marmurze

GESSO

W XVII i XVIII wieku szczególnego znaczenia nabrała rzeźbiarska technika zdobnicza nazywana gesso. W języku polskim słowo to tłumaczone się różnie, jako stiuk, sztablatura, sztukateria, chociaż mają one różne znaczenia.

Stiuk / sztablatura (ang. stucco, niem. stuck, fr. stuc) to warstwowy tynk szlachetny o najwyższej gładkości, biały, lub kolorowy, w niektórych odmianach imitujący marmur. Jest to więc szlachetne pokrycie powierzchni ścian.
Sztukateria (ang. molding, fr. moulure) to wykonane z podobnego materiału putta, medaliony, girlandy, kartusze itp. elementy, a przede wszystkim różnego rodzaju profilowane listwy i gzymsy. Są to więc trójwymiarowe elementy dekoracji ścian. Sztukaterii w zasadnie nie rzeźbi się, ale odlewa je w formach.

Gesso to materiał i technika wynalezione już w starożytności, ale opisane i spopularyzowane przez włoskiego malarza Cennino Cenniniego, który ok. 1400 r. opublikował jego recepturę w słynnym podręczniku malarstwa tablicowego " Libro dell'arte o trattato della pittura". Gesso jest mieszaniną gipsu i kleju zwierzęcego i początkowo używane do gruntowania malarskich tablic. Z czasem stało się materiałem do wykonywania misternych zdobień rzeźbiarskich najpierw ram obrazów, a później również elementów mebli.
Zasadnicza różnica między gesso i sztukaterią leży w tym, że sztukateria to przyklejane do ściany gotowe elementy wykonane całkowicie w gipsu, natomiast w technice gesso element zdobiony składa się z dwóch części - wstępnie rzeźbionej bazy (np. drewnianej ramy lustra z naczółkiem lub konstrukcji krzesła z wyprofilowanymi nogami kabriolowymi), które pokrywa się warstwą masy gipsowej i w niej dopiero ręcznie formuje się drobne detale. Wewnętrzna, najczęściej drewniana baza jest elementem konstrukcyjnym przenoszącym obciążenia, których nie wytrzymałby materiał gipsowy. Z samego gesso wykonuje się tylko elementy rzeźbiarskie nie przenoszące obciążeń użytkowych.
Gesso służyło nie tylko jako podkład pod obrazy malarskie, ale również jako warstwa podkładowa pod złocenia rzeźb drewnianych (w obrazach średniowiecznych było również mnóstwo złoceń).
Obecnie nie stosuje się już prawdziwego gesso, ponieważ np. kleje zwierzęce zastąpiły żywice syntetyczne itp. wynalazki, które są łatwiejsze w użyciu, ale znacznie mniej trwałe. W pracach konserwatorskich natomiast w dalszym ciągu stosuje się oryginalne materiały i receptury.

ZŁOCENIE

Do złoceń używano i używa się nadal złota w postaci kutych na zimno płatków. W starożytności osiągano grubość płatków rzędu 3 mikrometrów (0,003 mm), w średniowieczu 1 mikrometra (0,001 mm), współcześnie produkuje się mechanicznie płatki o grubości zaledwie 100 nanometrów (0,0001 mm), ale np. w Birmie w dalszym ciągu kuje się złoto ręcznie. Z kulki wielkości owocu czerwonej porzeczki można wykuć arkusz o powierzchni ponad pół metra kwadratowego.
Przedmiot przeznaczony do złocenia pokrywa się warstwą gesso (o ile nie jest z gesso wykonany), którą się suszy, szlifuje i gruntuje specjalnymi mineralnymi pigmentami (np. pigment czerwony produkuje się wyłącznie w Armenii) preparowanymi za pomocą weneckiego mydła (na bazie oliwy) i kleju organicznego lub białka.
Przed nałożeniem złota przedmiot "sieciuje się", czyli zwilża rozcieńczonym alkoholem (dawniej używano brandy), a następnie na zwilżone miejsce "narzuca się" płatki złota za pomocą szerokiego pędzla wykonanego z sierści syberyjskiej wiewiórki (ale tylko z jej brzucha). Rodzaj włosia zależy od składu stopu złota, a pędzel przed użyciem trzeba lekko natłuścić. Robi się to pocierając nim własny policzek lub włosy - potrzeba jest minimalna ilość naturalnego tłuszczu, a od setek lat nie wymyślono lepszej metody.
Płatki złota "narzuca się" a nie "nakłada", ponieważ roztwór alkoholu ma bardzo małe napięcie powierzchniowe, dzięki czemu silnie przyciąga mikroskopijnie cienki płatek złota. Pod wpływem tej siły płatek błyskawicznie przeskakuje z pędzla na złocony przedmiot.
Po pokryciu całego przedmiotu i jego wysuszeniu złoto polerowane jest za pomocą agatu lub ametystu.
Opisana w skrócie metoda nadaje się do złocenia sztywnych przedmiotów używanych w pomieszczeniach i ma głównie zastosowanie w meblarstwie i ramiarstwie. Do złocenia tkanin albo przedmiotów narażonych na wpływ czynników atmosferycznych stosuje się inne, ale równie tajemnicze metody.

ORMOLU

Ormolu jest metodą złocenia brązu z użyciem stopu złota i rtęci.
W technice tej rozdrobnione złoto roztapia się z wlewa do ogrzanej rtęci mieszanej żelaznym mieszadłem służącym za katalizator. Powstaje w ten sposób amalgamat nakładany na złocone miejsca. Rtęć ulatnia się (sublimuje) pozostawiając na powierzchni przedmiotu bardzo cienką warstwę złota. Jest to metoda szkodliwa dla zdrowia, ale bardzo precyzyjna i ekonomiczna (pozostaje cienka i równa warstwa złota). W technice ormolu złocono przede wszystkim odlewane z brązu okucia mebli, a innych (co do szczegółów) technik używano do dekorowania porcelany i innych przedmiotów ceramicznych.
Stosowania ormolu zaniechano po 1830 r., ponieważ opary rtęci są szkodliwe (rzemieślnicy wykonujący prawdziwe ormulu zwykle nie przekraczali wieku 40 lat).

LUDWIK XV

Nie ma idealnego wzorca stylu. Gdyby istniał, wszyscy projektanci robiliby identyczne meble i po roku nikt nie chciałby ich kupować. Dopiero po latach można określić cechy wyróżniające jeden styl spośród wszystkich innych.
Barok francuski był sztywnym stylem dworskim, francuskie rokoko stało się wygodnym, kameralnym stylem salonowym.
Jego najłatwiej rozpoznawalne cechy to:
- miękka, elegancka, czasami nieco frywolna linia krzywa,
- brak stężeń nóg foteli, krzeseł i stołów,
- nogi kabriolowe,
- podłokietniki foteli i kanap bez wyraźnie wypracowanej woluty, ale z częściowo wyściełaną poręczą,
- specyficzny typ fotela o bardzo wysokiej tapicerce i szerokim siedzisku przeznaczony dla kobiet noszących krynolinę,
- zupełna nowość - okrągłe lub owalne uparcia krzeseł i foteli,
- przewaga markieterii nad intarsją,
- powszechne użycie złoconych okuć metalowych, szczególnie do podkreślenia profilu nóg i dekoracji stóp.

Nowe rodzaje mebli: krzesło narożne, komoda narożna, kredens ekspozycyjny, fotel skrzydłowy, fotel gabinetowy (z siedziskiem obróconym o 45 stopni), biblioteka, komoda, biurko "partnerskie", toaletka, stół z łamanym blatem, stolik do gry, kanapa, bieliźniarka (preska), lowboy (mała komoda sypialniana), stoliki mechaniczne, damskie biurko, płaszczowe obudowy zegarów ściennych i konsolowych.

We francuskich meblach skrzyniowych z upodobaniem stosowano metalowe okucia kolan i stóp nóg kabriolowych. Czasami takie metalowe buciki były jedyną wyraźnie rzucającą się w oczy dekoracją mebla.

Rokoko francuskie dojrzewało długo i w połowie XVIII wieku powstawały meble o wyrazistych skrzyniach pokrytych stonowaną markieterią, zwiększającą - na zasadzie kontrastu - efekt złoconych aplikacji metalowych zdobiących wszystko - od dziurki na klucz przez stopy i kolana nóg, po krawędzie blatów, o ile nie były one wykonane z marmuru powszechnie stosowanego w rokokowych komodach.
Dziesięć lat później ilość ozdób uległa znacznemu ograniczeniu, a miejsce motywów roślinnych i swobodnie prowadzoną linię zaczęła zastępować geometria. Ludwik XV rządził do 1774 r., ale pierwsze jaskółki klasycyzmu pojawiły się dekadę wcześniej.